Dziesięć propozycji, dwa kierunki opowieści i ponad dziewięć milionów uczestników – tak wygląda ostatnia społeczna faza poszukiwania nowego wizerunku euro. Europejski Bank Centralny pozostawił formularz otwarty do późnego wieczora 21 września, zanim jego władze przejdą do porównania opinii mieszkańców z wynikami badania reprezentatywnego i rekomendacjami specjalistów. Jedna z możliwych serii przewiduje umieszczenie wizerunku Marii Skłodowskiej-Curie na nominale 20 euro.
Czy głosujący wskazuje konkretną osobę?
Nie, ponieważ przedmiotem oceny są całościowe rozwiązania graficzne, a nie sześć niezależnych konkursów dotyczących poszczególnych banknotów. Kandydatury opisano literami od A do J, a każda przedstawia spójny język wizualny dla nominałów 5, 10, 20, 50, 100 i 200 euro. Zestaw wszystkich awersów i rewersów publikuje serwis poświęcony historii i projektom europejskich pieniędzy.
Pięć możliwości czerpie z dorobku europejskich twórców, badaczy i działaczy społecznych, kolejne pięć prowadzi odbiorcę przez ekosystemy wodne kontynentu. Nie przewidziano wariantu mieszanego, w którym na przykład uczona pojawiłaby się na jednym nominale, a zimorodek na następnym. Zwycięska praca ma ustanowić jednolitą opowieść dla całego kompletu środków płatniczych.
Czy każda znana postać otrzymała własny nominał?
Maria Callas otwiera układ na pięciu euro jako przedstawicielka świata sceny, po niej na dziesięciu euro występuje Ludwig van Beethoven. Skłodowska-Curie przypisana została edukacji i dwudziestu euro, Cervantes książkom i pięćdziesięciu euro, natomiast Leonardo reprezentuje wystawy oraz banknot stueurowy. Ostatnią bohaterką jest Bertha von Suttner, austriacka pisarka, pacyfistka i pierwsza kobieta nagrodzona Pokojową Nagrodą Nobla, której portret towarzyszy motywowi placów publicznych na 200 euro.
Bohaterowie awersów zostali zestawieni z ludźmi współcześnie korzystającymi z kultury. Na odwrotnej stronie można zobaczyć przedstawienie uliczne, wspólny śpiew, naukę w klasie, czytanie w bibliotece, zwiedzanie ekspozycji lub spotkanie na zadrzewionym placu. Oficjalna charakterystyka tej ikonografii znajduje się w materiale Banque de France.
Czy polska uczona na pewno pojawi się w portfelach?
Jej portret jest obecny we wszystkich finałowych pracach należących do nurtu kulturowego, nie ma go jednak w pięciu kompozycjach ekologicznych. Szansa Skłodowskiej-Curie zależy zatem od tego, czy ostatecznie wybrana zostanie jedna z serii A, C, E, F lub G. Sam fakt umieszczenia nazwiska w katalogu motywów nie stanowi jeszcze decyzji o emisji.
Uczona łączy kilka tradycji europejskich, ponieważ urodziła się i zdobyła pierwsze wykształcenie w Warszawie, działalność naukową prowadziła we Francji, a jej odkrycia stały się częścią światowej historii nauki. Była laureatką Nobla z fizyki w 1903 roku oraz samodzielną laureatką nagrody z chemii osiem lat później. Informacje biograficzne i dokumentację obu wyróżnień udostępnia Fundacja Noblowska.
Czy przyroda może wygrać z kulturą?
Wariant środowiskowy nie pokazuje abstrakcyjnego pejzażu, lecz układa opowieść zgodnie z kolejnymi fazami wędrówki wody. Góry, wodospad, zamknięta dolina, meandrujący nurt, ujście oraz morze tworzą sekwencję rosnącą razem z wartością nominałów. Towarzyszą im gatunki występujące w różnych regionach kontynentu.
Pomurnik sąsiaduje z górskim źródłem, zimorodek z wodospadem, a kolonia żołn zajmuje piaszczystą ścianę nadrzecznej doliny. Nad szerokimi zakolami przelatuje bocian biały, płycizny przy ujściu przemierza szablodziób, zaś nad oceanem pojawia się głuptak. Niektóre kompozycje przypominają atlas przyrodniczy, podczas gdy inne budują obraz ze światła, geometrii i abstrakcyjnego ruchu.
Czy na odwrocie znajdą się budynki Unii?
Koncepcja przyrodnicza wiąże każdy etap rzeki z organem wspólnotowym. Parlament otrzymał pięć euro, Komisja dziesięć, bank centralny dwadzieścia, Trybunał Sprawiedliwości pięćdziesiąt, Rada Europejska wraz z Radą UE sto, a Trybunał Obrachunkowy dwieście euro. Takie połączenie ma pokazać, że ochrona przyrody i trwałość europejskich instytucji należą do tej samej wizji wspólnoty.
Rozwiązania nie ograniczają się do realistycznego umieszczenia fasady gmachu na rewersie. W wybranych pracach architektura łączy się ze skrzydłami ptaka, jest podtrzymywana przez ludzkie dłonie albo wyrasta z układu linii odpowiadających nurtowi. Prezentacja finalistów dostępna jest również na stronie Central Bank of Ireland.
Czy ankieta jest dostępna poza strefą euro?
Do internetowej konsultacji może przystąpić człowiek mieszkający w dowolnym państwie, bez względu na posiadane obywatelstwo i datę urodzenia. Organizator wymaga tylko dostępu do internetu, dzięki czemu mieszkańcy Warszawy, Pragi czy Sztokholmu mają takie samo techniczne prawo do przedstawienia preferencji jak osoby z Paryża, Rzymu lub Frankfurtu. Kwestionariusz działa w każdym z języków urzędowych Unii.
Nie są pobierane dane umożliwiające bezpośrednie ustalenie tożsamości odpowiadającego. Pytania o cechy demograficzne można ominąć, wybierając opcję odmowy. Zasada jednego zliczonego udziału ma natomiast zabezpieczać wyniki przed masowym wielokrotnym wypełnianiem formularza.
Czy dziewięć milionów odpowiedzi przesądzi o zwycięstwie?
Wysoka frekwencja zapewnia otwartemu badaniu znaczenie polityczne i symboliczne, lecz nie przekształca go w rozstrzygające referendum. Selekcja będzie oparta na kilku źródłach wiedzy, ponieważ samodzielnie zgłaszający się internauci nie tworzą próby odzwierciedlającej strukturę całego społeczeństwa. Z tego powodu osobna pracownia badawcza zbiera materiał ilościowy według reguł reprezentatywności.
Decydujący wybór należy do Rady Prezesów. Jej skład obejmuje Zarząd banku centralnego i szefów krajowych banków ze wszystkich państw, które przyjęły wspólną walutę. Wyniki otwartego oraz reprezentatywnego pomiaru zostaną szerzej zaprezentowane dopiero po ogłoszeniu werdyktu.
Czy projekty przygotowali specjaliści od pieniądza?
Konkurs otwarto dla grafików zamieszkałych w UE, nie ograniczając naboru do twórców mających doświadczenie przy projektowaniu środków płatniczych. Chęć uczestnictwa zgłosiło ponad 1200 kandydatów, a 25 z nich dopuszczono do właściwego etapu pracy. Komisja ekspertów wybrała później dziesięć najlepiej ocenionych zestawów.
Autorzy sięgnęli po różne języki projektowe, od tradycyjnego portretu po niemal abstrakcyjny zapis elementów ludzkiej twarzy. Jedna propozycja przekształca śpiew ptaków i prędkość lotu w dane graficzne, inna wykorzystuje konstelacje, jeszcze inna opiera układ na czterech literach tworzących nazwę waluty. Krótką analizę stylistycznej różnorodności opublikował The Guardian.
Czy banknot 500 euro powróci w nowej odsłonie?
Instytucja emisyjna nie zamierza dodawać nowych wartości ani wznawiać produkcji nominału 500 euro. Kolejna seria ma powtórzyć strukturę obecnej serii „Europa”, kończącą się na 200 euro. Zachowanie zbliżonych wymiarów oraz dominujących barw ograniczy skalę zmian w oprogramowaniu bankomatów, sorterów i automatów przyjmujących płatności.
Dotychczasowe pieniądze nie stracą nagle ważności w chwili rozpoczęcia emisji następców. Wprowadzanie nowych wzorów odbywa się etapami, a wcześniejsze serie przez dłuższy czas pozostają w użyciu. Tak samo przebiegało zastępowanie pierwszych banknotów euro wzorami serii „Europa”, której emisję rozpoczęto w 2013 roku.
Czy papier zostanie zastąpiony tworzywem sztucznym?
Władze monetarne zapowiadają dalsze wykorzystanie podłoża zawierającego włókna bawełniane. Jednocześnie badane są technologie pozwalające zmniejszyć ślad środowiskowy i poprawić odporność na zabrudzenia oraz zużycie. Dłuższa żywotność oznacza rzadsze drukowanie zamienników, mniejszy transport i niższe zapotrzebowanie na surowce.
Modernizacja stworzy także miejsce dla nowej generacji elementów zabezpieczających. W procesie uczestniczą organizacje reprezentujące osoby z ograniczeniami wzroku, które oceniają rozpoznawalność kolorów, nominałów i cech wyczuwalnych dotykiem.
Czy wiadomo już, kiedy nastąpi wymiana pieniędzy?
Władze EBC planują zamknąć etap wyboru wzoru przed końcem 2026 roku, ale data premiery nie została zatwierdzona. Po decyzji artystycznej nastąpią testy laboratoryjne i użytkowe, praca nad przemysłowymi metodami druku oraz przygotowanie całej infrastruktury gotówkowej. Dopiero ukończenie tych czynności pozwoli ustalić plan stopniowej emisji.
Nowy pieniądz pojawi się zatem najwcześniej po kilku latach, prawdopodobnie na początku następnej dekady. Dzisiejsza konsultacja nie dotyczy wymiany posiadanych oszczędności, lecz wizualnego kierunku, według którego zostanie zbudowana kolejna generacja euro. Rezultat zdecyduje, czy europejską walutę będą reprezentowali konkretni twórcy i uczeni, czy też pozbawiona granic wędrówka wody oraz ptaków.
Kazimierz Olejnik
