Narodziny planet wokół młodych gwiazd
Według astronomów gwiazdy oraz towarzyszące im planety powstają z obłoków gazu i pyłu, które pod wpływem własnej grawitacji zapadają się w przestrzeni kosmicznej. Wokół młodej gwiazdy formuje się następnie dysk, w którym powstają planety. W idealnym przypadku ich orbity powinny być zgodne z kierunkiem obrotu gwiazdy oraz znajdować się w tej samej płaszczyźnie co jej równik, czyli prostopadle do osi obrotu. Takie układy określa się mianem wyrównanych.
W Układzie Słonecznym wszystkie osiem planet obiega Słońce zgodnie z kierunkiem jego obrotu, choć płaszczyzny ich orbit nie pokrywają się dokładnie z płaszczyzną równikową naszej gwiazdy. Różnica ta, określana często jako kąt Psi, zależnie od planety wynosi około 3–7 stopni. Dla Ziemi wartość ta przekracza nieco 7 stopni.
Niewielkie odchylenie od idealnego układu może wskazywać na zaburzenia, które wystąpiły podczas powstawania naszego kosmicznego sąsiedztwa, takie jak spotkanie z inną gwiazdą czy niesymetryczne zapadanie się pierwotnego obłoku. Astronomowie podkreślają, że pomiar kąta Psi pozwala uzyskać informacje o procesach związanych z powstawaniem i ewolucją układów planetarnych, dlatego próbują wyznaczać jego wartość również dla innych gwiazd.
GJ 3090 b ma silnie nachyloną orbitę
W nowym badaniu zespół naukowców kierowany przez Yanna Cartereta z University of Geneva ustalił, że GJ 3090 b porusza się po mocno nachylonej orbicie, a dodatkowo obiega swoją gwiazdę w kierunku przeciwnym do jej obrotu. Wyniki badań opublikowano w czasopiśmie „Astronomy & Astrophysics”.
GJ 3090, wokół której znajduje się badana planeta, jest czerwonym karłem, czyli gwiazdą mniejszą i chłodniejszą od Słońca. GJ 3090 b została po raz pierwszy wykryta przez kosmiczny teleskop TESS, który poszukuje tranzytów, czyli niewielkich, powtarzających się spadków jasności gwiazd wywołanych przejściem planet przed ich tarczami.
Niezwykły kierunek ruchu egzoplanety
Według szacunków astronomów promień GJ 3090 b jest 2,2 razy większy od promienia Ziemi, natomiast jej masa odpowiada 4,5 masy naszej planety. Egzoplaneta należy do klasy sub-Neptunów, która jest najliczniejszą grupą egzoplanet w Drodze Mlecznej.
Naukowcy wyliczyli, że kąt Psi dla GJ 3090 b wynosi około 136 stopni. Tylko pięć innych znanych układów wieloplanetarnych zawiera planetę, której orbita jest silnie nachylona względem osi obrotu gwiazdy, przy czym wartość kąta Psi przekracza w nich 70 stopni.
Co mogło zmienić orbitę GJ 3090 b
W przypadku GJ 3090 nie znaleziono jednak dowodów na istnienie masywnego obiektu, takiego jak inna gwiazda lub planeta, który obiegałby tę gwiazdę i mógł być odpowiedzialny za nietypowe ułożenie orbity GJ 3090 b.
Naukowcy rozważają możliwe pochodzenie układu
Brak masywnego towarzysza mogącego wyjaśnić nietypową orbitę GJ 3090 b sprawia, że badacze muszą brać pod uwagę inne hipotezy. Jedna z nich zakłada, że gwiazda mogła przechwycić dodatkowy dysk nachylony względem jej płaszczyzny obrotu i poruszający się w przeciwnym kierunku. To właśnie w takim dysku mogły później powstać planety należące do tego układu.
Mariusz Drzewiecki
