Mapa wydm piaskowych
Badacze z Monash University stworzyli cyfrowy atlas systemów wydmowych występujących na całym świecie. Opracowanie jest najbardziej kompletną i szczegółową jak dotąd mapą tego rodzaju. Analiza danych pozwoliła lepiej określić, jakie czynniki decydują o pojawianiu się wydm w konkretnych miejscach, a także dostarczyła informacji o warunkach klimatycznych i geologicznych na Ziemi oraz innych planetach. Wyniki opublikowano w czasopiśmie „Nature Communications”.
Wygląd oraz rozmieszczenie wydm zależą od lokalnych warunków pogodowych i geologicznych. Ich analiza może dlatego służyć do odtwarzania klimatu z przeszłości, a także do wyciągania wniosków na temat środowiska panującego na odległych światach, których nie można obecnie bezpośrednio monitorować.
Do tej pory brakowało jednolitego i szczegółowego zbioru informacji o rozmieszczeniu wydm na całej Ziemi, co utrudniało prowadzenie tego typu badań.
Warunki powstawania wydm
Przy tworzeniu atlasu naukowcy wykorzystali globalne zdjęcia satelitarne oraz wysokorozdzielcze dane topograficzne. Następnie zestawili informacje o rozmieszczeniu wydm z danymi dotyczącymi klimatu i geologii. Pozwoliło to wskazać podstawowe zależności środowiskowe związane z występowaniem tych formacji.
W suchych częściach świata najważniejszymi czynnikami są wiatry przenoszące piasek oraz odległość dzieląca wydmy od źródła osadu. Na terenach bardziej wilgotnych, gdzie występuje więcej opadów i roślinności, sama dostępność piasku nie gwarantuje jednak powstawania aktywnych wydm. Konieczny jest tam silniejszy wiatr, zdolny pokonać opór środowiska.
Analiza wykazała również, że barchany, czyli wydmy o półksiężycowatym kształcie, mogą być wykorzystywane do określania kierunku wiatru i właściwości osadów. Jednocześnie badacze wskazują na konieczność uwzględniania delikatnej równowagi między poszczególnymi czynnikami podczas odczytywania informacji o dawnym klimacie na podstawie układu wydm. Według geologów wyniki mogą być przydatne także w badaniach Marsa, gdzie wydmy często są jednymi z nielicznych mierzalnych form pozwalających wnioskować o wiatrach przy powierzchni i mineralogii.
Znaczenie dla badań innych planet
Zdaniem naukowców wydmy piaskowe mogą przechowywać informacje dotyczące historii klimatu i procesów geologicznych. Jednolita mapa obejmująca całą Ziemię pozwala dokładniej analizować zmiany krajobrazów kształtowanych przez wiatr oraz porównywać podobne struktury zachowane w skałach z formacjami obserwowanymi na planetach takich jak Mars.
Nowy zbiór danych może służyć geologom, klimatologom i badaczom planet do analizowania zmian środowiskowych zachodzących w historii Ziemi i Układu Słonecznego.
Mariusz Drzewiecki
