Na polskie zadłużenie można spojrzeć przez dwa oficjalne rachunki, które na tę samą datę dają wyraźnie odmienne kwoty. Pod koniec czerwca 2026 roku szersze ujęcie unijne wykazywało 2598,3 mld zł, a krajowy państwowy dług publiczny 2147,8 mld zł. Różnica około 450,5 mld zł ma zasadnicze znaczenie dla interpretacji informacji, że wskaźnik długu osiągnął 64,5 proc. PKB.
Co oznacza próg 60 proc. PKB długu?
W europejskim nadzorze fiskalnym 60 proc. PKB jest traktatową wartością odniesienia dla zadłużenia sektora instytucji rządowych i samorządowych. Zastosowanie wspólnych zasad pozwala porównywać państwa, niezależnie od tego, jak organizują własne budżety i fundusze. Wartości dla poszczególnych krajów gromadzi baza kwartalna Eurostatu gov_10q_ggdebt.
Dla Polski ostatni odczyt wynosi 64,5 proc., natomiast w pierwszym kwartale było to 61,6 proc. PKB. Tym samym przekroczenie unijnej wartości referencyjnej nastąpiło przed zakończeniem pierwszego półrocza. Jeszcze w drugim kwartale 2025 roku dług według tej definicji odpowiadał 57,8 proc. gospodarki.
Czy ten wynik oznacza przekroczenie limitu konstytucyjnego?
Artykuł 216 ustęp 5 Konstytucji odnosi limit trzech piątych rocznego PKB do państwowego długu publicznego. Sposób obliczania tej kategorii określa ustawa, dlatego jej zakres wymaga odróżnienia od statystyki europejskiej. Właściwy przepis można sprawdzić w oficjalnym tekście Konstytucji RP.
Ministerstwo Finansów przedstawia oba wyniki obok siebie także w anglojęzycznej informacji o długu za II kwartał 2026 roku. Szerszy wynik uwzględnia część zobowiązań, które pozostają poza krajową definicją, między innymi zadłużenie określonych funduszy prowadzonych przez BGK. Osiągnięcie 64,5 proc. w statystyce Eurostatu nie stanowi zatem samo w sobie potwierdzenia naruszenia krajowej granicy konstytucyjnej.
Czy Unia automatycznie nakłada karę po przekroczeniu granicy?
Przejście powyżej wartości referencyjnej nie powoduje natychmiastowego naliczenia sankcji. Unijna procedura wymaga oceny sytuacji fiskalnej i odpowiednich decyzji instytucji europejskich. W odniesieniu do Polski procedura nadmiernego deficytu została wszczęta już w 2024 roku, co dokumentuje komunikat Rady UE z 26 lipca.
Była ona związana z deficytem, a więc ujemnym saldem dochodów i wydatków za dany okres. Dług opisuje natomiast stan istniejących zobowiązań na konkretny dzień, w tym przypadku na zakończenie czerwca. Rosnąca kwota zadłużenia zwiększa wagę dyskusji o trwałości finansów państwa, nawet jeśli nie utożsamiamy jej z automatycznym uruchomieniem kary.
Dlaczego większy PKB nie zatrzymał wzrostu zadłużenia?
Wartość polskich zobowiązań zwiększała się w ostatnich dwunastu miesiącach o 18,9 proc., przy wzroście nominalnego PKB wynoszącym około 6,5 proc. Przy takich proporcjach większa gospodarka nie wystarcza do utrzymania dotychczasowej relacji długu. Między drugim kwartałem 2025 i 2026 roku wskaźnik podniósł się o 6,7 pkt proc., co stanowiło najwyższy przyrost w całej Unii.
Znaczenie ma również zakres instytucji uwzględnianych w rachunku. Budżet państwa jest tylko częścią finansów publicznych, obok samorządów, funduszy i innych jednostek zaliczanych do sektora według odpowiednich zasad. Ministerstwo Finansów porządkuje te obszary w zestawieniach dotyczących całych finansów publicznych, co pomaga uniknąć przypisywania każdej kwoty do samego budżetu centralnego.
Jak Polska wypada na tle sąsiadów?
W końcu drugiego kwartału czeski wskaźnik sięgał 43,8 proc. PKB, słowacki 60,6 proc., a węgierski 75,6 proc. Polska ze swoim wynikiem 64,5 proc. znalazła się także powyżej Niemiec, dla których odnotowano 63,4 proc. Ujęcie dla całej UE dawało 82,9 proc., czyli poziom wyższy od polskiego o 18,4 pkt proc.
Ta różnica opisuje bieżące miejsce Polski, a do oceny kierunku zmian potrzebne są również kolejne odczyty. W trzy lata od drugiego kwartału 2023 roku polska relacja wzrosła z 48,1 do 64,5 proc. PKB. To właśnie równoczesna obserwacja kwoty zobowiązań, wielkości gospodarki i stosowanej definicji pozwala właściwie ocenić skalę zadłużenia.
Sebastian Nizio
