Dlaczego nazwę nowego krokodyla powiązano z Wielkim Sfinksem?
Zespół badawczy kierowany przez Paula Burke’a ze Swedish Museum of Natural History zidentyfikował nieznany wcześniej gatunek krokodyla, któremu nadano nazwę Herugavialis cairensis. Jego pozostałości znaleziono w Egipcie, w skałach tego samego rodzaju, jakie wykorzystano przy budowie Wielkiego Sfinksa. Podobieństwo obejmuje również brak przedniej części pyska u skamieniałości, przypominający brak nosa w słynnym egipskim zabytku. Wyniki analizy przedstawiono na łamach czasopisma „Royal Society Open Science”.
Gawialowate wyróżniają się wydłużonymi i wąskimi pyskami. Współcześnie żyją jedynie w wodach słodkich na obszarze subkontynentu indyjskiego oraz Azji Południowo-Wschodniej. Do naszych czasów przetrwały dwa gatunki należące do tej grupy: gawial gangesowy (Gavialis gangeticus) i krokodyl gawialowy (Tomistoma schlegelii). Materiał kopalny wskazuje jednak, że przez ponad 100 milionów lat przedstawiciele gawialowatych zasiedlali niemal wszystkie części świata. Liczne gatunki bytowały w płytkich wodach morskich.
W latach 20. XX wieku na terenie Egiptu natrafiono na kilka skamieniałości z formacji Mokattam, której wiek szacuje się na 45 milionów lat. Wśród nich znajdowała się niemal kompletna czaszka. Ze względu na zewnętrzne podobieństwo do krokodyla gawialowego szczątki początkowo przypisano do rodzaju Tomistoma.
Nowoczesne analizy pozwoliły ponownie przyjrzeć się egipskim skamieniałościom
Rozwój technik badawczych stosowanych w paleontologii, w tym tomografii komputerowej umożliwiającej analizowanie wewnętrznej budowy czaszki, pomógł ustalić, że egipskie szczątki różnią się od pozostałości współczesnego krokodyla gawialowego pod kilkoma względami.
Okaz Herugavialis cairensis zachował się w stosunkowo dobrym stanie, ale jego czaszka nie obejmuje przedniej części pyska. Badacze zwrócili uwagę na to podobieństwo do Wielkiego Sfinksa. Nazwa nowego krokodyla odwołuje się do egipskiego boga Heru, który mógł stanowić inspirację dla twórców słynnego monumentu.
Paleontolodzy zaznaczają, że w tamtym okresie w Egipcie występowały także inne krokodyle. Płytkie morza zajmujące wówczas rozległe obszary tego regionu były środowiskiem życia przynajmniej dwóch kolejnych gatunków gawialowatych.
Kiedy krokodyle przestały występować w rejonie Morza Śródziemnego?
Przez znaczną część ostatnich 50 milionów lat obszar śródziemnomorski był zamieszkiwany przez liczne gatunki krokodyli. Ich zróżnicowanie zmieniało się w kolejnych okresach, co naukowcy wiążą prawdopodobnie z wahaniami globalnej temperatury oraz poziomu mórz. Około 6 milionów lat temu krokodyle przestały występować w tym regionie. Nastąpiło to w czasie, gdy Morze Śródziemne niemal całkowicie wyschło.
Mariusz Drzewiecki
