Neurosfery wystawiono na działanie mikrograwitacji
Na początku 2024 roku biolodzy z Uppsala University kierowali badaniami, w ramach których na Międzynarodową Stację Kosmiczną (ISS) wysłano neurosfery (neurospheres), czyli skupiska komórek macierzystych układu nerwowego hodowane w warunkach laboratoryjnych. Naukowcy chcieli sprawdzić, jak komórki zareagują na mikrograwitację. Transport próbek z powrotem na Ziemię kilkakrotnie przesuwano ze względu na niekorzystną pogodę w rejonie lądowania. W konsekwencji komórki przez dłuższy czas niż przewidywano pozostawały poza kontrolowanym środowiskiem hodowlanym, przekraczając zakładany okres przeżycia. Pojawiły się wątpliwości, czy realizacja eksperymentu będzie jeszcze możliwa. Rezultaty prac opublikowano na łamach czasopisma „npj Microgravity”.
Niektóre komórki odzyskały zdolność namnażania
Po dostarczeniu próbek na Ziemię stan komórek odbiegał od normy, jednak naukowcy nie wykluczali ich odratowania. W niektórych przypadkach z neurosfer pozostały zaledwie małe fragmenty. Żywe komórki znaleziono wyłącznie w próbkach, które wcześniej umieszczono na pokładzie rakiety badawczej i wysłano w kosmos. Badacze zastąpili płyn otaczający komórki, a następnie monitorowali ich dalszy rozwój. Po pewnym czasie część z nich zaczęła stopniowo odzyskiwać zdolność wzrostu, choć odbudowa przebiegała bardzo wolno.
Część komórek przetrwała pomimo trudnych warunków, na jakie była narażona. Po odzyskaniu sprawności nadal mogły przekształcać się w komórki nerwowe i glejowe. Testy potwierdziły, że zachowały prawidłowe funkcjonowanie.
Badacze odnotowali również, że we wszystkich analizowanych grupach dobre rezultaty osiągały komórki umieszczone w podporach wytworzonych za pomocą druku 3D. Zachowały żywotność i kontynuowały podziały.
Kosmiczne badania komórek mogą wesprzeć rozwój medycyny
Wyniki eksperymentu mogą okazać się istotne dla przyszłych misji załogowych, zwłaszcza w kontekście możliwości leczenia chorób i urazów podczas lotów kosmicznych. Naukowcy rozważają także hodowlę komórek oraz tkanek, które mogłyby posłużyć do terapii i przeszczepów. W badaniu zastosowano technologię iPSC, związaną z odkryciami, za które w 2012 roku przyznano Nagrodę Nobla.
Technologia ta umożliwia pobranie komórek skóry pacjenta i przeprogramowanie ich w indukowane pluripotencjalne komórki macierzyste (iPSC). Następnie można z nich wytwarzać rozmaite rodzaje komórek organizmu, co daje możliwość ich przyszłego wykorzystania w zastosowaniach medycznych.
Wyniki takich prac mogą być przydatne również w badaniach prowadzonych na Ziemi. Naukowcy sprawdzali między innymi, jak mikrograwitacja wpływa na komórki i tkanki powiązane z bólem pleców oraz cukrzycą typu 1.
Mariusz Drzewiecki
