Czy skuteczniejsza medycyna oznacza wyłącznie lepsze urządzenia i dostęp do większej liczby danych? Prof. David Khayat w rozmowie przeprowadzonej przez Armelle Favre dla JDD z 8 października 2026 roku przekonuje, że równie potrzebna jest umiejętność dostrzegania człowieka i jego codziennych przyzwyczajeń. Wypowiedzi francuskiego onkologa prowadzą od sposobu komunikowania rozpoznania do jedzenia, używek i działań podejmowanych przed pojawieniem się choroby.
Dlaczego pacjenci szukają drugiej opinii i czego oczekują od lekarza?
Według relacji Khayata konsultacje służące uzyskaniu dodatkowej opinii stanowią niemal 80 proc. jego wizyt, przy czym część pacjentów trafia do niego po trudnym doświadczeniu związanym z ogłoszeniem diagnozy. Ta proporcja odnosi się do gabinetu profesora i nie opisuje sytuacji całego systemu opieki onkologicznej. Pokazuje natomiast, że pacjent może potrzebować nie tylko informacji o nowotworze, ale również spokojnego objaśnienia dostępnych możliwości i dalszej drogi leczenia.
Khayat ocenia współczesnych młodych lekarzy jako znakomicie przygotowanych naukowo, zwracając uwagę na ich znajomość szczegółowych mechanizmów choroby. Dostrzega jednak koszt skupienia całej praktyki na jednym rodzaju raka, ponieważ wiedza o innych nowotworach i całej sytuacji chorego może pomagać w podejmowaniu decyzji. Sam korzysta z zespołu wyspecjalizowanych współpracowników, którzy weryfikują jego wybory, łącząc szczegółową ekspertyzę z szerszą perspektywą.
W ocenie profesora system AI może zwiększać użyteczność ogromnych zasobów wiedzy, lecz lekarz powinien zachować zdolność kwestionowania odpowiedzi i dostosowania jej do konkretnej osoby. Khayat przywołuje własną rozmowę z narzędziem, które po zakwestionowaniu wyniku przyznało się do błędu, traktując ten epizod jako przypomnienie o potrzebie ostrożności, a nie pomiar jakości wszystkich systemów. Wytyczne WHO dotyczące etyki i zarządzania AI w zdrowiu również akcentują odpowiedzialność oraz ochronę praw ludzi, których dotyczą decyzje wspierane przez technologię.
Jaką rolę odgrywa dieta w profilaktyce raka?
Khayat zaleca ograniczanie produktów ultraprzetworzonych oraz większą różnorodność tego, co trafia na talerz, bez obiecywania jadłospisu zapewniającego pełną ochronę przed nowotworami. Sezonowe warzywa i owoce pojawiają się w jego wypowiedzi jako sposób na urozmaicenie odżywiania, a nie substytut pozostałych działań profilaktycznych. Zalecenia World Cancer Research Fund obejmują między innymi pełne ziarna, warzywa, owoce i nasiona roślin strączkowych, a także aktywność oraz utrzymywanie prawidłowej masy ciała.
Skrót myślowy wiążący większą liczbę składników z większym niebezpieczeństwem wymaga doprecyzowania, ponieważ długość receptury nie jest miarą rakotwórczości. EFSA wyjaśnia znaczenie dodatków do żywności i ich oznaczeń, wskazując, że substancje te służą różnym celom i przed dopuszczeniem podlegają ocenie bezpieczeństwa. Rozsądna analiza produktu obejmuje więc jego skład, wartość odżywczą i miejsce w całej diecie, zamiast sprowadzać wybór do liczenia nazw na opakowaniu.
Profesor podejrzewa, że kontakt z żywnością ultraprzetworzoną od trzeciego lub czwartego roku życia może mieć znaczenie dla późniejszego zdrowia, lecz przedstawia to jako przypuszczenie wymagające wyjaśnienia. Dotyczy ono między innymi wzrostu zachorowań na raka jelita grubego w młodszych grupach wieku, którego nie można sprowadzić do jednej rozstrzygniętej przyczyny. Jego praktyczna rada polega na budowaniu zróżnicowanego sposobu odżywiania wcześnie, przy zachowaniu ostrożności wobec mocniejszych twierdzeń o mechanizmach powstawania raka.
Jakie działania ograniczają ryzyko i kiedy potrzebna jest konsultacja?
Wskazując działania dostępne na co dzień, francuski specjalista zaczyna od unikania tytoniu i zaprzestania palenia, następnie zaleca bardzo wyraźne ograniczenie alkoholu oraz wybieranie wody. Wymienione nawyki wpisują się w szerszą profilaktykę, której możliwości francuski Narodowy Instytut Raka przedstawia w swoim przeglądzie czynników ryzyka. Przywoływana przez Khayata wielkość około 40 proc. potencjalnie możliwych do uniknięcia zachorowań dotyczy skali populacyjnej i nie określa prawdopodobieństwa ochrony pojedynczego człowieka.
Nawet przed czterdziestymi urodzinami nowe, powtarzające się problemy jelitowe zasługują na uwagę, co Khayat ilustruje historią hipotetycznego 38-latka. CDC wymienia wśród objawów wymagających omówienia z lekarzem zmiany wypróżnień, krew w stolcu, nieustępujący ból brzucha i chudnięcie bez znanej przyczyny. Lista obejmuje sygnały występujące także w innych chorobach, dlatego służy podjęciu konsultacji, a nie samodzielnemu postawieniu rozpoznania.
Informacja CDC o przesiewie w kierunku raka jelita grubego odróżnia badanie osoby bez dolegliwości od diagnostyki objawów i podaje amerykański początek regularnego przesiewu od 45 lat. Khayat zachęca do uczestnictwa w odpowiednich badaniach, a obok nich wymienia szczepienie przeciw HPV jako działanie ograniczające ryzyko raka szyjki macicy. Brytyjski NHS omawia działanie szczepionki przeciw HPV i przypomina, że osoby uprawnione do badań szyjki macicy powinny z nich korzystać również po szczepieniu.
Kazimierz Olejnik
