Teghaza 001 należy do najstarszych skał magmowych Marsa
Zespołem badawczym kierował Carl Agee z University of New Mexico. Naukowcy zajęli się próbką meteorytu znalezionego na Saharze, która otrzymała nazwę Teghaza 001 (Teg 001). Już wstępne oględziny ujawniły charakterystyczną budowę oraz skład mineralny i chemiczny, odróżniające ten okaz od większości dotychczas analizowanych meteorytów marsjańskich. Niektóre właściwości przypominały cechy innej skały z Marsa, określanej jako Black Beauty, znanej z dużej zawartości wody i związku ze skorupą planety.
Po zauważeniu tych podobieństw i nietypowych cech badacze zdecydowali się przeprowadzić szczegółowe analizy. Wykazały one między innymi podwyższoną zawartość tlenku manganu. Związek ten jest często wymieniany jako produkt uboczny aktywności mikroorganizmów.
Kolejnym etapem badań było odnalezienie w próbce drobnych kryształów cyrkonu. Minerały te pozwalają ustalać wiek skał magmowych. Ich analiza wskazała, że Teghaza 001 uformował się około 4,1 miliarda lat temu. Dzięki temu okaz został uznany za najstarszą dotychczas rozpoznaną skałę lawową z Marsa.
Naukowcy zwracają uwagę na różnice między tym meteorytem a Black Beauty. Niektóre fragmenty drugiego okazu również mają podobny wiek, jednak cały meteoryt obejmuje wiele odmiennych rodzajów skał. Teghaza 001 jest natomiast reprezentantem jednego, jednorodnego typu skały, którego wiek sięga co najmniej 4,1 miliarda lat. W jego składzie zachowały się ponadto oznaki wcześniejszego kontaktu z wodą.
W odróżnieniu od przeważającej części meteorytów marsjańskich, pochodzących sprzed kilkuset milionów lat, Teg 001 dokumentuje znacznie wcześniejszy etap rozwoju planety. Jednolita budowa próbki umożliwia badanie pradawnej skorupy Marsa i procesów, które kształtowały ją w początkowym okresie historii geologicznej.
Ślady wody zachowały się w marsjańskiej skale
Jednym z istotnych rezultatów analiz było potwierdzenie, że skała pozostawała w kontakcie z wodą obecną niegdyś na powierzchni Marsa. Wskazują na to między innymi nietypowe proporcje izotopów tlenu oraz przemiany zachodzące w strukturze minerałów. Dane te świadczą o tym, że warunki środowiskowe panujące na młodej planecie odbiegały od tych, które występują tam obecnie.
Wśród cech próbki zwracają uwagę również fragmenty zawierające dużo manganu. W połączeniu z charakterystycznym składem izotopowym tlenu pomagają one odtworzyć środowisko, w którym skała uległa przemianom. Większość dostępnych meteorytów marsjańskich powstała kilkaset milionów lat temu, gdy powierzchnia planety miała już charakter suchego, pustynnego krajobrazu. Teghaza 001 pochodzi z okresu znacznie wcześniejszego, kiedy Mars mógł mieć więcej cech wspólnych z Ziemią.
Pre-noachijski Mars i warunki sprzyjające powstaniu życia
Najstarszy etap historii geologicznej Marsa określa się mianem pre-noachijskiego. Obejmuje on przedział od około 4,5 do 4,1 miliarda lat temu. To właśnie w tym czasie mogły występować warunki odpowiednie do pojawienia się życia, jeśli kiedykolwiek rozwinęło się ono na Czerwonej Planecie.
Teghaza 001 dostarcza materiału pozwalającego dokładniej przyjrzeć się temu okresowi. Zachowane w nim oznaki kontaktu z wodą stanowią dodatkowy punkt odniesienia przy badaniu dawnych środowisk Marsa i ich potencjalnej przydatności do rozwoju organizmów.
Naukowcy wskazują możliwe miejsce pochodzenia próbki
Wyjątkowe właściwości chemiczne i geologiczne Teghaza 001 pozwoliły badaczom zawęzić poszukiwania obszaru, z którego mógł pochodzić meteoryt. Według ich przypuszczeń skała została wyrzucona z dotychczas słabo poznanej części Marsa, której nie badał jeszcze żaden łazik.
Porównanie wyników analiz z obserwacjami prowadzonymi z orbity pozwoliło wytypować kilka możliwych lokalizacji. Wszystkie znajdują się na starych wyżynach południowej półkuli planety. Dla porównania większość znanych okazów marsjańskich jest zdecydowanie młodsza i liczy około 200 milionów lat.
Odnaleziony meteoryt daje możliwość bezpośredniego zbadania materiału pochodzącego z bardzo wczesnego okresu dziejów Marsa. Jego znaczenie wynika nie tylko z wieku, lecz także z przemian, które zaszły w skale. Zachowane cechy wskazują na środowisko, w którym woda przemieszczała się po powierzchni, a procesy wulkaniczne sprzyjały tworzeniu się systemów hydrotermalnych. Oddziaływanie tych czynników odcisnęło ślady w pierwotnej strukturze minerałów.
Rozpoznanie miejsca, z którego pochodzi Teghaza 001, może mieć znaczenie przy planowaniu kolejnych wypraw na Marsa. Wskazanie odpowiednich obszarów ułatwiłoby wybór celów dla przyszłych lądowników, łazików oraz misji mających dostarczyć próbki marsjańskich skał na Ziemię. Wyniki analiz zwracają również uwagę na dużą różnorodność geologiczną planety, która wciąż nie została w pełni poznana.
Badacze zaznaczają, że próbki dokumentujące tak odległy etap historii Marsa należą do wyjątkowo rzadkich znalezisk. Teghaza 001 reprezentuje okres i środowisko, których nie odzwierciedla żaden inny znany meteoryt z tej planety. Prawdopodobieństwo odnalezienia w najbliższym czasie kolejnego okazu o podobnych właściwościach jest bardzo niewielkie.
Mariusz Drzewiecki
