Masa Drogi Mlecznej

Nowe obliczenia pozwoliły dokładniej określić masę Drogi Mlecznej

Podziel się
Twitter
Email
Drukuj
Najnowsza analiza danych umożliwiła astronomom dokładniejsze ustalenie masy naszej Galaktyki. Według nowych szacunków odpowiada ona 1,19 biliona mas Słońca, przy niepewności pomiaru wynoszącej około 11 proc. Rezultat uzyskano na podstawie obserwacji instrumentu DESI oraz danych z teleskopu kosmicznego Gaia.

Ruch gwiazd pozwala oszacować masę Galaktyki

Przy określaniu masy Drogi Mlecznej astronomowie badają, jak przemieszczają się gwiazdy oraz mniejsze galaktyki satelitarne pod wpływem jej przyciągania grawitacyjnego. Prędkość tych obiektów na danej odległości od centrum pozwala wnioskować o sile grawitacji potrzebnej do utrzymania ich na orbitach. Obserwacje od dawna pokazują, że widoczna materia, czyli gwiazdy i gaz, stanowi jedynie część całkowitej masy Galaktyki. Dotychczasowe próby jej oszacowania prowadziły jednak do znacznie różniących się rezultatów.

Naukowcy wykorzystujący instrument Dark Energy Spectroscopic Instrument (DESI) przeprowadzili analizę danych z najnowszego przeglądu nieba i uzyskali najbardziej precyzyjne dotąd oszacowanie masy Drogi Mlecznej. Obliczona wartość to 1,19 biliona mas Słońca, a margines niepewności wynosi około 11 proc. Rezultaty badania udostępniono w serwisie „arXiv”.

Wcześniejsze zespoły badawcze korzystały z kilku sposobów określania masy Galaktyki. Jednym z nich było śledzenie gwiazd w jej zewnętrznym halo, rozległym obszarze otaczającym dysk i zawierającym przede wszystkim ciemną materię. Astronomowie przyglądali się także długim strumieniom gwiazd, które zostały wyrwane z mniejszych obiektów przez oddziaływania grawitacyjne. Innym źródłem informacji były zwarte gromady gwiazd oraz galaktyki satelitarne.

Modele opisujące rotację dysku Drogi Mlecznej, opracowane w ostatnich latach, prowadziły jednak do znacznie niższych oszacowań jej masy niż analizy oparte na obiektach znajdujących się w większej odległości od centrum. Wcześniejsze prace miały przy tym pewne ograniczenia. Rzadko porównywano w nich kilka metod w ramach jednej analizy, a rzeczywiste zaburzenia powodowane przez grawitacyjne oddziaływania oraz ograniczenia wielkoskalowych przeglądów nieba nie zawsze były odpowiednio uwzględniane.

Połączono pomiary instrumentu DESI i teleskopu Gaia

W nowym badaniu przeanalizowano ponad 10 tys. odległych gwiazd, które instrument DESI zarejestrował podczas pierwszych trzech lat pracy. Obiekty te znajdowały się w przedziale od około 30 tys. do 310 tys. lat świetlnych od centrum Galaktyki. Następnie dane zestawiono z pomiarami ruchu gwiazd na sferze niebieskiej, wykonanymi przez teleskop kosmiczny Gaia. Badane gwiazdy reprezentowały dwa różne typy obiektów będących w późnej fazie ewolucji. Ich jasność posłużyła do wyznaczenia odległości od Ziemi.

Do obliczenia masy Drogi Mlecznej wykorzystano cztery metody oparte na ruchu gwiazd należących do obu analizowanych populacji. Ich wiarygodność oraz możliwość łączenia uzyskanych rezultatów sprawdzono, stosując symulowane obserwacje sześciu galaktyk. Każdą z nich analizowano z czterech różnych kierunków. W symulacjach uwzględniono realistyczne niepewności pomiarów, a także fragmenty nieba, których nie objęto obserwacjami. Pozwoliło to zespołowi skorygować systematyczne błędy poszczególnych sposobów obliczeń, w tym również te występujące w kilku metodach jednocześnie.

Nowe oszacowanie i struktura Drogi Mlecznej

Zebrane wyniki wskazują, że całkowita masa Drogi Mlecznej, uwzględniająca zarówno materię zwykłą, jak i ciemną, wynosi 1,19 biliona mas Słońca. Niepewność tego pomiaru oszacowano na około 11 proc. Dla materii położonej w odległości do 260 tys. lat świetlnych od centrum Galaktyki wartość ta jest mniejsza i wynosi około 8 proc. Tak wysoki szacunek może sugerować obecność dużego i masywnego halo, ale sam w sobie nie rozstrzyga dyskusji z teoriami kwestionującymi jego istnienie.

Badanie przyniosło również informacje dotyczące kształtu i dynamiki Drogi Mlecznej. Wszystkie cztery wykorzystane metody opierały się na założeniu, że Galaktyka jest idealną kulą i pozostaje w stanie równowagi. Weryfikacja na podstawie symulowanych obserwacji pokazała jednak, że kolejne modele powinny brać pod uwagę jej bardziej nieregularną strukturę oraz zakłócenia wynikające z oddziaływań grawitacyjnych.

Badacze spodziewają się, że obserwacje gwiazd położonych jeszcze dalej od centrum oraz następne pomiary teleskopu Gaia umożliwią dokładniejsze oszacowanie masy zewnętrznego halo. W najbliższym czasie dane zgromadzone podczas obserwacji DESI mają zostać udostępnione publicznie. Pozwoli to innym zespołom naukowym niezależnie przeanalizować zebrany materiał.

Mariusz Drzewiecki

 

foto: NASA/JPL-Caltech

Materiał chroniony prawem autorskim – wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu tylko za zgodą wydawcy.

Warto przeczytać