dyski akrecyjne czarnych dziur

Superkomputery pomogły odtworzyć procesy zachodzące w dyskach akrecyjnych czarnych dziur

Podziel się
Twitter
Email
Drukuj
Symulacje wykonane z wykorzystaniem superkomputerów pozwoliły naukowcom dokładniej zbadać zjawiska zachodzące w dyskach akrecyjnych czarnych dziur. Dzięki obliczeniom badacze uzyskali lepszy obraz procesów fizycznych występujących w skrajnie ekstremalnym środowisku otaczającym te obiekty.

Gaz krążący wokół czarnych dziur

Dyski akrecyjne tworzą obłoki gazu o charakterystycznym, dyskowatym kształcie, które stopniowo przemieszczają się spiralnie w stronę znajdującej się w centrum czarnej dziury. Astronomowie badają te struktury, aby poznać niezwykłe właściwości czarnych dziur i warunki panujące w ich otoczeniu. Same obiekty nie mogą być bezpośrednio dostrzeżone przez teleskopy, ponieważ ich grawitacja jest tak silna, że nie pozwala wydostać się z nich światłu.

Z tego powodu naukowcy analizują wpływ czarnych dziur na otaczającą je materię. Emitowane przez dyski akrecyjne promieniowanie elektromagnetyczne można rejestrować za pomocą ziemskich teleskopów, co umożliwia pośrednie badanie tych wyjątkowo ekstremalnych obiektów we Wszechświecie.

Yohei Kawazura z Tohoku University podkreśla, że wierne odtworzenie zachowania dysków akrecyjnych pozwala lepiej rozumieć procesy fizyczne zachodzące w pobliżu czarnych dziur. Takie symulacje dostarczają również ważnych informacji potrzebnych do interpretowania obserwacji prowadzonych przez Event Horizon Telescope.

Obliczenia ujawniły strukturę turbulencji

Zespół badaczy z Tohoku University i Utsunomiya University przeprowadził symulacje przy użyciu superkomputerów, wśród których znalazły się RIKEN Fugaku, uznawany za najszybszy komputer na świecie do 2022 roku, oraz NAOJ ATERUI II. Zastosowana rozdzielczość obliczeń była dotąd nieosiągalna. Wyniki pracy opublikowano w czasopiśmie „Science Advances”.

Wcześniejsze modele numeryczne dysków akrecyjnych nie pozwalały zaobserwować tak zwanego zakresu inercyjnego, ponieważ dostępne zasoby obliczeniowe były niewystarczające. W najnowszej pracy po raz pierwszy udało się odtworzyć ten obszar turbulencji, w którym duże wiry przekazują energię mniejszym.

Analiza wykazała, że w zakresie inercyjnym przeważają powolne fale magnetosoniczne, czyli niskoczęstotliwościowe fale związane ze ściskaniem ośrodka. Wynik ten pomaga wyjaśnić, dlaczego w dyskach akrecyjnych jony są ogrzewane w sposób selektywny. Występujące tam turbulentne pola elektromagnetyczne oddziałują z naładowanymi cząstkami, a część z nich może w ten sposób osiągać bardzo wysokie energie.

Znaczenie fal magnetosonicznych dla badań czarnych dziur

W magnetohydrodynamice wyróżnia się trzy podstawowe rodzaje fal: wolne i szybkie fale magnetosoniczne oraz fale Alfvéna. Te ostatnie są falami poprzecznymi rozchodzącymi się wzdłuż pola magnetycznego w zjonizowanym gazie. Zgodnie z wynikami symulacji w zakresie inercyjnym dominują wolne fale magnetosoniczne, które przenoszą około dwa razy więcej energii niż fale Alfvéna.

Badacze zwracają również uwagę na odmienność turbulencji występującej w dyskach akrecyjnych i tej obserwowanej w wietrze słonecznym. W tym drugim przypadku główną rolę odgrywają fale Alfvéna. Zdaniem astronomów nowe ustalenia mogą ułatwić fizyczną interpretację danych zbieranych przez radioteleskopy obserwujące obszary znajdujące się w pobliżu czarnych dziur.

Mariusz Drzewiecki

 

 

foto: Ilustracja wygenerowana przez AI.

Materiał chroniony prawem autorskim – wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu tylko za zgodą wydawcy.

Warto przeczytać