Autor rozpoczyna od przypomnienia słów prymasa Stefana Wyszyńskiego i memoriału Episkopatu Polski z 1953 roku. Historyczne „Non possumus” staje się punktem odniesienia dla refleksji nad sytuacją, w której sprzeciw wynika z wierności zasadom ważniejszym niż oczekiwania rządzących. Czauderna przenosi tę perspektywę na współczesny konflikt o prawo, konstytucję i sposób działania państwa, podkreślając zagubienie obywateli w sporze, którego sens i konsekwencje coraz trudniej im rozpoznać.
Odpowiedzialność za państwo ponad partyjną lojalnością
Jednym z zasadniczych wątków artykułu jest propozycja gruntownej przebudowy wymiaru sprawiedliwości. „Być może jedyną realną szansą naprawy naszego wymiaru sprawiedliwości jest opcja zerowa oraz wycofanie polityki i polityków z tego obszaru. Wybór sędziów będących uznanymi autorytetami do najwyższych gremiów wymiaru sprawiedliwości należałoby powierzyć całemu społeczeństwu w wyborach powszechnych, podobnie jak w przypadku wyboru prezydenta” — pisze prof. Czauderna. Tej propozycji towarzyszy obawa przed przeniesieniem konfliktu politycznego na ulicę i przed przemocą, która mogłaby stać się konsekwencją dalszej eskalacji.
Ważną część tekstu zajmuje analiza społecznego i instytucjonalnego zaplecza władzy. W ocenie autora autorytarne rządy potrzebują współpracy urzędników, służb, sądów, mediów oraz elit prawniczych i biznesowych, a więc środowisk, które mogą zarówno utrwalać określony porządek, jak i odmówić jego podtrzymywania. Przywołując historyczne przykłady zmiany lojalności, Czauderna zwraca uwagę na odpowiedzialność konkretnych ludzi za wykonywanie poleceń i dostarczanie uzasadnień dla działań rządzących.
Apel kieruje również do polityków współtworzących obóz władzy. „Wiele zależy też od tego, czy koalicjanci obecnej władzy będą potrafili wznieść się ponad partykularyzm i postawić na Polskę i jej interes. Czy ich politycy będą potrafili postawić wspólne dobro ponad ministerialne teki, osobiste przywileje i apanaże? Nie jest jeszcze za późno, by dokonać takiego wyboru” — podkreśla. W dalszej części rozszerza pytanie o odpowiedzialność na wszystkie ugrupowania oraz na wyborców, od których oczekuje krytycznego spojrzenia na kłamstwo i manipulację w życiu publicznym.
Ostatecznie „Non Possumus!” jest apelem o przywrócenie polityce celu, którym powinno być dobro wspólne. Autor łączy krytykę obecnej sytuacji z wezwaniem do zmiany postaw zarówno wśród sprawujących władzę, jak i wśród obywateli. Pełną argumentację, historyczne odniesienia i końcowy apel zawiera tekst prof. Piotra Czauderny „Non Possumus!” w „Wszystko co Najważniejsze”.
Kazimierz Olejnik
