Kampania przed szwedzkimi wyborami parlamentarnymi wkroczyła w ostatnią fazę, a rezultat głosowania ponownie stał się trudny do przewidzenia. Partie opozycyjne związane z Magdaleną Andersson wciąż prowadzą w badaniach opinii, lecz obóz wspierający premiera Ulfa Kristerssona zmniejszył stratę do kilku punktów procentowych. O przyszłości rządu może przesądzić nie wynik największych ugrupowań, ale przekroczenie progu wyborczego przez niewielką Partię Liberalną.
Kiedy odbędą się wybory parlamentarne w Szwecji?
Głosowanie zostało wyznaczone na niedzielę 13 września 2026 r. Wyborcy zdecydują o składzie 349-osobowego Riksdagu, a także wybiorą przedstawicieli władz regionalnych i samorządowych. Wcześniejsze oddawanie głosów jest możliwe od 26 sierpnia, co powoduje, że część elektoratu podejmuje decyzję jeszcze przed finałowymi debatami kampanii.
Do uzyskania większości parlamentarnej potrzeba 175 mandatów, ale szwedzki system polityczny nie wymaga, aby każdy gabinet dysponował własnym zwartym zapleczem obejmującym co najmniej połowę izby. W kraju często powstają rządy mniejszościowe, których funkcjonowanie opiera się na porozumieniach z partiami pozostającymi poza gabinetem. Dlatego ustalenie zwycięzcy wyborów nie musi od razu rozstrzygnąć, kto ostatecznie zostanie premierem.
Dlaczego przewaga opozycji tak szybko stopniała?
Przez większą część kadencji socjaldemokraci i ich potencjalni partnerzy utrzymywali wyraźną przewagę nad partiami obecnej większości. Jeszcze w sierpniu niektóre badania dawały im około dziesięciu punktów przewagi, co pozwalało traktować powrót Magdaleny Andersson do władzy jako najbardziej prawdopodobne rozstrzygnięcie. Początek września przyniósł jednak wyraźne przesunięcie na korzyść prawicy.
Rząd Ulfa Kristerssona wykorzystuje w kampanii poprawiające się dane gospodarcze, spadek inflacji oraz obniżenie podatku VAT na żywność. Premier podkreśla również reformy wymierzone w przestępczość gangów oraz zaostrzenie przepisów migracyjnych. Tematy te odpowiadają na obawy znacznej części społeczeństwa i pomagają rządzącym odzyskiwać wyborców, którzy wcześniej deklarowali rozczarowanie kończącą się kadencją.
Słabsze notowania socjaldemokratów nie oznaczają jednak, że Szwedzi masowo przechodzą do Umiarkowanej Partii Koalicyjnej. Część ruchu odbywa się wewnątrz poszczególnych obozów, między innymi od socjaldemokratów do Partii Lewicy oraz od umiarkowanych do Szwedzkich Demokratów. Ostateczny układ mandatów będzie zatem zależał zarówno od relacji między blokami, jak i od podziału poparcia w ich obrębie.
Co pokazują ostatnie sondaże wyborcze?
W opublikowanym 3 września badaniu Demoskopu cztery partie zaliczane do opozycji zebrały razem 50,6 proc. wskazań. Ugrupowania związane porozumieniem z Tidö, czyli trzy partie gabinetu Kristerssona oraz Szwedzcy Demokraci, osiągnęły 47,3 proc. Dystans wynoszący 3,3 pkt proc. był najniższy w pomiarach tej pracowni od trzech lat.
Socjaldemokraci otrzymali w tym badaniu 27,2 proc., co oznaczało ich najsłabszy rezultat w sondażach Demoskopu od listopada 2023 r. Szwedzcy Demokraci osiągnęli 20 proc., a Umiarkowana Partia Koalicyjna 16,6 proc. Kolejne miejsca zajęły Partia Centrum z wynikiem 8,6 proc., Partia Lewicy i Chrześcijańscy Demokraci po 7,9 proc. oraz Zieloni z poparciem 6,9 proc.
Podobny obraz wyłonił się z pomiaru Novusa przeprowadzonego dla telewizji TV4. Partie opozycyjne zdobyły w nim 50,3 proc., natomiast strona rządowa razem ze Szwedzkimi Demokratami osiągnęła 47,7 proc. Różnica wyniosła zaledwie 2,6 pkt proc. i nie wykraczała poza statystyczny margines błędu.
W badaniu Novusa wynik socjaldemokratów był jeszcze niższy i wynosił 25,8 proc. Szwedzcy Demokraci uzyskali 20,7 proc., podczas gdy ugrupowanie premiera zatrzymało się na poziomie 17,2 proc. Oba pomiary wskazują więc na niewielkie prowadzenie opozycji, ale nie pozwalają wykluczyć zwycięstwa obecnego obozu władzy.
Dlaczego niewielka Partia Liberalna może rozstrzygnąć wybory?
Najważniejszą liczbą końcówki kampanii może okazać się nie poparcie dla socjaldemokratów ani Szwedzkich Demokratów, lecz 4 proc. Jest to próg, który partia musi przekroczyć w skali kraju, aby uczestniczyć w zasadniczym podziale miejsc w Riksdagu. Liberałowie od wielu miesięcy znajdują się poniżej tej granicy.
Demoskop daje im obecnie 2,8 proc., a Novus 3,3 proc. Gdyby podobny wynik powtórzył się przy urnach, głosy oddane na tę partię nie zapewniłyby obozowi Kristerssona odpowiedniej liczby mandatów. Według symulacji opartej na sondażu Demoskopu opozycja otrzymałaby 186 miejsc, a ugrupowania prawicy 163.
Taka dysproporcja w liczbie deputowanych mogłaby powstać mimo stosunkowo niedużej różnicy w liczbie głosów. Partia znajdująca się tuż pod progiem staje się bowiem kosztownym obciążeniem dla całego obozu. Ewentualne wejście Liberałów do parlamentu radykalnie zmniejszyłoby tę stratę i mogłoby doprowadzić do niemal idealnej równowagi między konkurencyjnymi stronami.
W ostatnich dniach kampanii możliwe będzie zjawisko głosowania taktycznego. Część sympatyków umiarkowanych albo innych ugrupowań prawicy może poprzeć Liberałów wyłącznie po to, aby ochronić ich obecność w Riksdagu. Operacja jest jednak ryzykowna, ponieważ zbyt duży odpływ wyborców mógłby osłabić partie, z których głosy zostaną przeniesione.
Czy Magdalena Andersson zdoła porozumieć się z całą opozycją?
Magdalena Andersson ma największe szanse na przejęcie urzędu premiera, ale jej potencjalne zaplecze nie tworzy jednolitej koalicji. Socjaldemokratów łączy z Zielonymi doświadczenie wspólnych rządów, natomiast współpraca z Partią Lewicy i Partią Centrum będzie znacznie trudniejsza. Ugrupowania te są potrzebne do zbudowania przewagi nad prawicą, choć jednocześnie pozostają ze sobą w zasadniczym konflikcie.
Partia Centrum odrzuca możliwość wejścia do gabinetu wspólnie z Partią Lewicy. Lewica nie zamierza natomiast udzielić bezwarunkowego poparcia rządowi, w którym nie będzie miała wpływu na wydatki społeczne, politykę mieszkaniową oraz zasady funkcjonowania przedsiębiorstw prywatnych w usługach publicznych. Socjaldemokraci będą musieli pogodzić oczekiwania centrowych zwolenników wolnego rynku z postulatami ugrupowania znajdującego się po ich lewej stronie.
Poparcie Andersson przez lidera Partii Centrum Elisabeth Thand Ringqvist zwiększa jej szanse w głosowaniu nad kandydaturą na premiera. Nie rozwiązuje jednak sporów dotyczących składu gabinetu ani jego programu. Możliwe jest więc utworzenie rządu socjaldemokratycznego wspieranego przez kilka ugrupowań na podstawie osobnych porozumień, bez włączania wszystkich partnerów do Rady Ministrów.
Czy Ulf Kristersson może pozostać premierem?
Szanse obecnego szefa rządu są większe, niż wskazywały sondaże z początku lata. Kristersson przedstawia ostatnie cztery lata jako okres odchodzenia od wcześniejszej polityki migracyjnej, wzmacniania wymiaru sprawiedliwości oraz dostosowywania państwa do nowych warunków bezpieczeństwa. Przypomina też, że za jego rządów Szwecja zakończyła procedurę wstąpienia do NATO i zwiększyła nakłady na obronę.
Ekonomia stała się drugim głównym argumentem centroprawicy. Gabinet obniżył stawkę VAT na artykuły spożywcze z 12 do 6 proc., a oficjalna prognoza wzrostu gospodarczego na 2026 r. została podniesiona z 2,3 do 2,5 proc. Rząd liczy, że zmniejszenie presji cenowej oraz stopniowa poprawa sytuacji gospodarstw domowych osłabi społeczne niezadowolenie wywołane wcześniejszym kryzysem kosztów utrzymania.
Sondażowe odbicie nie rozwiązuje jednak podstawowych problemów Kristerssona. Oprócz słabości Liberałów musi on uwzględnić rosnące ambicje Szwedzkich Demokratów, którzy nie chcą ponownie ograniczyć się do parlamentarnego wspierania gabinetu. Jeżeli prawica wygra, negocjacje dotyczące udziału partii Jimmiego Åkessona w sprawowaniu władzy mogą okazać się wyjątkowo trudne.
Czy Szwedzcy Demokraci po raz pierwszy wejdą do rządu?
Ugrupowanie Jimmiego Åkessona przez kończącą się kadencję zapewniało gabinetowi większość, nie posiadając własnych ministrów. Dzięki porozumieniu z Tidö wpływało jednak na politykę migracyjną, prawo karne, energetykę i część decyzji budżetowych. Po czterech latach takiej współpracy lider partii domaga się formalnego współrządzenia.
Åkesson sugerował, że stanowiska ministerialne powinny zostać rozdzielone zgodnie z liczbą zdobytych głosów. Przy obecnych notowaniach oznaczałoby to bardzo silną reprezentację Szwedzkich Demokratów w gabinecie, ponieważ partia ponownie wyprzedza ugrupowanie Kristerssona. Premier nie zaakceptował publicznie tak daleko idących żądań, ale wcześniej zrezygnował z kategorycznego sprzeciwu wobec udziału Szwedzkich Demokratów w rządzie.
Ewentualne wejście tej formacji do gabinetu byłoby jednym z najważniejszych politycznych następstw wyborów. Zmieniłoby układ sił wewnątrz szwedzkiej prawicy i mogłoby nadać polityce migracyjnej jeszcze bardziej restrykcyjny kierunek. Jednocześnie byłoby trudne do przyjęcia dla części zwolenników Liberałów, których obecność w parlamencie jest prawicy niezbędna.
O jakich problemach zdecydują szwedzcy wyborcy?
Jedną z najważniejszych kwestii pozostaje przestępczość zorganizowana, w szczególności działalność gangów wykorzystujących osoby niepełnoletnie do dokonywania zabójstw i zamachów. Rząd zaostrzył odpowiedzialność karną oraz umożliwił osadzanie w zakładach karnych niektórych 14-letnich sprawców najcięższych czynów. Opozycja ocenia, że polityka represyjna musi zostać uzupełniona przez większe nakłady na szkoły, opiekę społeczną i zapobieganie rekrutacji młodych ludzi przez grupy przestępcze.
Spór obejmuje również migrację, zasady uzyskiwania obywatelstwa i łączenie rodzin. Prawica uważa dotychczasowe zmiany za konieczną odpowiedź na błędy wcześniejszych dekad, natomiast partie opozycyjne krytykują część rozwiązań jako nieproporcjonalne i nieskuteczne. Socjaldemokraci nie zapowiadają jednak pełnego powrotu do liberalnej polityki sprzed kryzysu migracyjnego, co pokazuje, jak głęboko zmieniła się szwedzka debata publiczna.
Kolejnym obszarem rywalizacji jest państwo dobrobytu. Andersson kładzie nacisk na ochronę zdrowia, szkolnictwo, warunki pracy oraz zwiększenie publicznej kontroli nad usługami finansowanymi z podatków. Kristersson odpowiada, że trwała poprawa jakości świadczeń wymaga wzrostu gospodarczego, aktywizacji zawodowej oraz ograniczania nadużyć w systemie socjalnym.
Istotna jest także przyszłość energetyki i przemysłu. Socjaldemokraci chcą odbudować pozycję Szwecji jako europejskiego centrum zielonych technologii, wykorzystując krajowe zasoby energii wodnej i rozwój produkcji stali bez paliw kopalnych. Prawica silniej podkreśla znaczenie energetyki jądrowej, bezpieczeństwa dostaw i konkurencyjności przedsiębiorstw.
Czy polityka zagraniczna może zmienić wynik głosowania?
Rosyjska agresja na Ukrainę i wejście Szwecji do NATO trwale zmieniły sposób myślenia o bezpieczeństwie państwa. Największe partie zgadzają się co do potrzeby rozwijania zdolności obronnych, współpracy z sojusznikami i dalszego wspierania Ukrainy. Spory w tej dziedzinie są mniejsze niż różnice dotyczące migracji, podatków albo usług publicznych.
Magdalena Andersson może przypominać, że to kierowany przez nią gabinet podjął historyczną decyzję o rezygnacji z wieloletniej polityki niezaangażowania i rozpoczęciu starań o przyjęcie do NATO. Ulf Kristersson wskazuje natomiast na finalizację członkostwa oraz działania służące praktycznej integracji kraju z Sojuszem. Żaden z głównych kandydatów na premiera nie proponuje zasadniczego odwrócenia obecnej orientacji międzynarodowej.
Jaki wynik wyborów jest obecnie najbardziej prawdopodobny?
Najwięcej danych przemawia za tym, że partie opozycyjne zdobędą więcej mandatów niż obóz związany z urzędującym premierem. Taki rezultat otworzyłby Magdalenie Andersson drogę do stworzenia gabinetu, ale nie gwarantowałby jej stabilnego rządzenia przez całą kadencję. Rozbieżności między Partią Centrum i Partią Lewicy mogą wymusić skomplikowany system porozumień parlamentarnych.
Ulf Kristersson zachowa urząd, jeśli końcowa mobilizacja wyborców prawicy będzie wystarczająco silna, a Liberałowie znajdą się powyżej progu. Różnica pomiędzy blokami jest już na tyle mała, że oba warunki nie są niemożliwe do spełnienia. W takim przypadku kolejnym etapem stanie się rozstrzygnięcie, czy Szwedzcy Demokraci otrzymają miejsca w rządzie.
Odpowiedzi może nie przynieść nawet sam wieczór wyborczy. Wyrównany podział mandatów, głosy korespondencyjne oraz negocjacje partyjne mogą sprawić, że nazwisko przyszłego premiera będzie znane dopiero po dłuższych rozmowach. Magdalena Andersson przystępuje do finału kampanii jako kandydat z większymi szansami, lecz przewaga jej obozu nie daje już podstaw do mówienia o pewnym zwycięstwie.
Kazimierz Olejnik

















