kto wygra wybory w Saksonii-Anhalt

Czy Saksonia-Anhalt otworzy AfD drogę do władzy w Niemczech?

Podziel się
Twitter
Email
Drukuj
AfD prowadzi przed wyborami w Saksonii-Anhalt z wynikiem 41–42 proc., ale pierwsze miejsce nie gwarantuje Ulrichowi Siegmundowi urzędu premiera. O większości mogą przesądzić Zieloni, pięcioprocentowy próg oraz rozkład mandatów w 41 okręgach. Niedzielne głosowanie sprawdzi, czy polityczna izolacja Alternatywy nadal wystarcza, by trzymać ją z dala od władzy wykonawczej.
Wschodnioniemiecki kraj związkowy zamieszkany przez 2,12 mln ludzi może w niedzielę stworzyć precedens dla całej Republiki Federalnej. Alternatywa dla Niemiec przystępuje do głosowania jako bezdyskusyjny lider, lecz droga od pierwszej pozycji do obsadzenia urzędu premiera prowadzi przez próg wyborczy, podział okręgów i zdolność rywali do zawarcia niewygodnego porozumienia. Najważniejsze rozstrzygnięcie może dotyczyć partii mającej 6 proc., a nie tej, której badania dają ponad 40 proc.

Co dokładnie wydarzy się 6 września?

Około 1,69 mln obywateli wybierze dziewiąty landtag Saksonii-Anhalt. Głosowanie potrwa od godz. 8.00 do 18.00, po czym rozpoczną się publikacje prognoz i cząstkowych rezultatów; wstępny pełny wynik spodziewany jest nocą albo nad ranem 7 września. Na kartach widnieje 15 list krajowych, a obszar landu został podzielony na 41 okręgów.

Wyborca wskazuje osobno człowieka i ugrupowanie. Kandydat z największą liczbą pierwszych głosów bierze mandat okręgowy, podczas gdy suma drugich głosów ustala ogólną siłę klubów. Punkt wyjścia stanowią 83 miejsca, w tym 41 obsadzanych bezpośrednio i przynajmniej 42 pochodzące z list.

Dlaczego zwycięzca jest znany, ale przyszły premier pozostaje zagadką?

Badanie zakończone 3 września przyznaje AfD 41 proc., CDU 23 proc., Die Linke 11,5 proc., SPD 8,5 proc. oraz Zielonym 6 proc. BSW znajduje się na poziomie 4 proc., FDP osiąga 3 proc., tyle samo przypada wszystkim pozostałym komitetom. Przewaga pierwszej partii nad drugą sięga zatem 18 punktów.

Sondaż ARD opublikowany osiem dni wcześniej pokazywał jeszcze szerszy dystans: 42 proc. wobec 22 proc. Rozbieżność jednego punktu mieści się z dużym zapasem w błędzie statystycznym, który dla największego ugrupowania wynosi około plus lub minus 3 punkty. Oba pomiary opisują tę samą sytuację polityczną, czyli pewne zwycięstwo AfD i niepewną większość parlamentarną.

Premier nie otrzymuje mandatu bezpośrednio od mieszkańców. Wybiera go nowa izba, dlatego szef największego klubu może nie przejąć kancelarii, jeśli przeciwnicy zbiorą więcej niż połowę deputowanych. Od odpowiedzi na pytanie o liczbę partii w parlamencie zależy dziś więcej niż od kolejności na podium. O specyfice wyborów w Niemczech więcej można przeczytać w materiale na ”Wszystko co Najważniejsze”: „Wybory w Niemczech. Kto wygra? 25 najważniejszych pytań i odpowiedzi”.

Jak AfD przeszła od 20,8 do 41 procent?

W 2021 r. na Alternatywę padło 221 487 ważnych drugich głosów, co dało 20,8 proc. i 23 miejsca. CDU zebrała wtedy 394 810 głosów, osiągnęła 37,1 proc. i objęła 40 mandatów. Po pięciu latach sondażowa pozycja tych dwóch ugrupowań niemal zamieniła się miejscami.

Seria pomiarów pokazuje, że obecny układ nie pojawił się w ostatnim tygodniu. AfD notowała 39 proc. we wrześniu 2025 r., 41 proc. w maju 2026 r., ponownie 41 proc. w lipcu i od 41 do 42 proc. pod koniec sierpnia oraz na początku września. CDU przesuwała się w przeciwną stronę: kolejno 27, 26, 24 i 22–23 proc.

Źródłem przewagi nie jest więc wyłącznie mobilizacja twardego elektoratu prawicy. Partia korzysta z negatywnej oceny rządu w Magdeburgu, rozczarowania polityką Berlina, lęku o zakłady przemysłowe oraz poczucia, że mniejsze miejscowości tracą mieszkańców i podstawowe usługi. W jednej z analiz pozytywną opinię o gabinecie kanclerza Friedricha Merza deklarowało w regionie tylko 13 proc. ankietowanych.

Czy bariera pięciu procent może dać AfD samodzielny gabinet?

Do podziału miejsc dopuszczane są zasadniczo listy osiągające minimum wyborcze. Jeżeli 10 proc. wszystkich ważnych głosów trafi do komitetów pod kreską, połowa głosów reprezentowanych odpowiada 45 proc. całkowitego wyniku. Gdy zmarnowana pula rośnie do 15 proc., granica potrzebna do kontrolowania ponad połowy izby spada do wartości nieco wyższej niż 42,5 proc.

Według ostatniej projekcji poza landtagiem znalazłoby się łącznie 10 proc. głosujących: 4 proc. popierających BSW, 3 proc. wybierających FDP i 3 proc. stawiających na inne listy. Przy takim rozkładzie udział AfD w reprezentowanej części elektoratu wynosi około 45,6 proc., więc do 42 mandatów w 83-osobowym składzie zabrakłoby kilku miejsc. Wystarczy jednak gorszy rezultat Zielonych i równoczesne przesunięcie AfD ku górnej granicy błędu pomiaru, aby rachunek stał się znacznie korzystniejszy dla Siegmunda.

Właśnie dlatego partia szacowana na 6 proc. odgrywa rolę bez porównania większą, niż sugeruje jej popularność. Mandaty Zielonych podwyższają poziom niezbędny do samodzielnej kontroli parlamentu i jednocześnie powiększają obóz zdolny poprzeć kandydata CDU. Każda dziesiąta część punktu w pobliżu progu może zmienić oba te elementy naraz.

Co mówią liczby z poprzedniego głosowania?

Frekwencja przed pięcioma laty wyniosła 60,3 proc., ponieważ do urn przystąpiło 1 079 045 spośród 1 788 930 uprawnionych. Zarejestrowano 1 063 697 ważnych drugich głosów oraz 15 348 nieważnych. CDU wygrała 40 okręgów, AfD jeden, a żadna z pozostałych partii nie zdobyła bezpośredniego miejsca.

Oprócz 40 chadeków i 23 przedstawicieli AfD w izbie zasiadło 12 deputowanych Die Linke, 9 socjaldemokratów, 7 liberałów i 6 Zielonych. Nominalny skład parlamentu powiększono o 14 miejsc kompensujących przewagę mandatów okręgowych CDU. Kobiety objęły 27 spośród 97 foteli, czyli 27,8 proc.

Dotychczasowy blok rządowy liczy 56 parlamentarzystów: 40 z CDU, 9 z SPD i 7 z FDP. W tegorocznej projekcji te ugrupowania gromadzą razem 34,5 proc., przy czym liberałowie nie kwalifikują się do podziału miejsc. Powtórzenie obecnej koalicji jest zatem wykluczone nawet w wariancie wyjątkowo korzystnego błędu sondażowego.

Czy głosowanie korespondencyjne ogranicza szansę na zwrot?

Do 25 sierpnia urzędy wydały blisko 335 tys. pakietów pocztowych. Odpowiada to jednej piątej wszystkich osób posiadających prawo wyborcze i jest liczbą wyższą od 313 991 wyborców, którzy rzeczywiście skorzystali z tej metody w 2021 r. Wtedy korespondencyjnie zagłosowało mniej więcej 29 proc. uczestników.

Nie każdy pobrany komplet zostanie odesłany, a część może być nieważna, toteż 335 tys. nie należy traktować jako liczby oddanych głosów. Wysokie zainteresowanie oznacza jednak, że spory fragment decyzji został podjęty przed finałowymi debatami. Z drugiej strony aż 26 proc. uczestników badania z początku września nadal nie umiało stanowczo wskazać partii ani zadeklarować udziału.

Dlaczego gospodarka stała się argumentem wyborczym numer jeden?

Regionalny produkt krajowy brutto miał w 2025 r. wartość 81,8 mld euro, lecz w ujęciu realnym obniżył się o 0,2 proc. Dla porównania gospodarka całych Niemiec wzrosła o 0,2 proc., a wschodnich landów bez Berlina o 0,1 proc. Przemysł bez budownictwa stracił 2,7 proc., samo przetwórstwo 1,8 proc., zaś wartość dodana budownictwa zmalała o 3 proc.

Sierpniowe statystyki rynku pracy obejmują 90 709 bezrobotnych i stopę 8,2 proc. Liczba osób bez zatrudnienia wzrosła przez rok o 1596, natomiast pracodawcy mieli zgłoszonych 16 647 wolnych stanowisk. W tym samym miesiącu ceny konsumpcyjne były o 3,2 proc. wyższe niż rok wcześniej, podczas gdy lipcowa inflacja wynosiła 2,7 proc.

W sondażu dotyczącym hierarchii problemów 22 proc. wskazań zebrała sytuacja gospodarcza. Bezrobocie oraz szkoły uzyskały po 17 proc., a wszystkie inne kwestie pozostawały poniżej 14 proc. Spór o energię, chemię w Leunie, miejsca pracy i tempo transformacji przemysłowej ma zatem mocniejsze zakorzenienie w danych niż sama retoryka kampanii.

Jak demografia wpływa na polityczny bunt?

Na koniec 2025 r. w 218 miastach i gminach landu mieszkały 2 120 252 osoby, w tym 168 421 cudzoziemców. W ciągu dwunastu miesięcy populacja zmniejszyła się o 15 345, czyli 0,7 proc. Obcokrajowcy stanowili niespełna 8 proc. mieszkańców, choć migracja zajmuje w sporze politycznym miejsce znacznie większe niż wynikałoby z samego udziału demograficznego.

Największy Magdeburg miał 244 494 mieszkańców, Halle 226 186, a trzecie Dessau-Roßlau 75 035. Aż 27 gmin nie osiągało tysiąca mieszkańców, przy czym żyło w nich łącznie 23 760 ludzi. Kurczenie się małych ośrodków przekłada się na dłuższy dojazd do lekarza, mniej połączeń, zamykanie klas i trudności przedsiębiorców ze znalezieniem załogi.

AfD wiąże problemy usług publicznych z kosztami migracji i decyzjami elit federalnych. Jej przeciwnicy odpowiadają, że przy ubytku ludności i niedoborach kadr region potrzebuje pracowników przyjeżdżających z zagranicy. Federalna Agencja Pracy wskazuje, że zatrudnieni cudzoziemcy coraz częściej kompensują demograficzny spadek podaży pracy.

Kto ma większą szansę zostać premierem?

Partie ustawiły wyścig jako pojedynek Ulricha Siegmunda ze Svenem Schulzem. Pierwszy kieruje frakcją AfD od 2022 r. i chce przekształcić największy klub w pierwszy gabinet swojego ugrupowania; drugi przejął kancelarię 28 stycznia 2026 r. po Reinerze Haseloffie. Schulze reprezentuje formację stojącą na czele rządu landu od 2002 r.

Personalne preferencje nie odtwarzają partyjnych notowań. W zestawieniu dwóch nazwisk urzędującego premiera wybiera 48 proc. respondentów, a pretendenta AfD 34 proc. Podobna różnica występuje przy pytaniu o polityczny kolor gabinetu: 50 proc. woli kierownictwo CDU, 37 proc. opowiada się za rządem AfD.

Oceny bieżącej pracy wyglądają mniej korzystnie dla obu polityków. Schulze zbiera 30 proc. opinii pozytywnych i 46 proc. negatywnych, Siegmund odpowiednio 37 i 35 proc. Opozycyjny kandydat wyprzedza więc premiera pod względem zadowolenia z działalności, ale przegrywa z nim, gdy badani muszą dokonać bezpośredniego wyboru.

Czy CDU może utrzymać władzę po przegranej?

Przy wejściu pięciu największych partii suma CDU, Die Linke, SPD i Zielonych przewyższa rezultat AfD. Koalicja tych czterech środowisk dysponowałaby wystarczającą liczbą miejsc, lecz wymagałaby od chadeków złamania zakazu współdziałania z Die Linke. Jednocześnie kierownictwo CDU stanowczo wyklucza porozumienie z Alternatywą.

Mniej formalnym wyjściem pozostaje gabinet mniejszościowy skupiony wokół Schulzego. Lewica mogłaby umożliwić jego powołanie lub nie blokować poszczególnych ustaw bez podpisywania umowy koalicyjnej. Cena takiego modelu to nieustanne szukanie głosów oraz argument dla AfD, że pokonana CDU zachowała stanowiska dzięki wszystkim konkurentom naraz.

Jeżeli Alternatywa osiągnie większość bezwzględną, powyższe dylematy znikną. Gdy zajmie pierwsze miejsce bez 42 foteli w podstawowym składzie, negocjacje mogą potrwać wiele tygodni. Zwycięstwo wyborcze i zdobycie władzy pozostają w tym przypadku dwoma oddzielnymi wydarzeniami.

Co pierwszy regionalny rząd AfD zmieniłby w praktyce?

Land odpowiada za edukację, policję, kulturę, część polityki migracyjnej oraz obsadę rozbudowanego aparatu administracyjnego. AfD uzyskałaby dostęp do ministerstw, możliwość wyznaczania kierownictwa urzędów i wpływ na cztery głosy Saksonii-Anhalt w 69-osobowym Bundesracie. Byłby to skok instytucjonalny nieporównywalny z kolejnym dobrym rezultatem opozycyjnej frakcji.

Program partii przewiduje ostrzejszą politykę deportacyjną, zmiany w szkolnictwie i kulturze, ograniczenie finansowania mediów publicznych oraz sprzeciw wobec dalszego wspierania Ukrainy. Kraj związkowy nie prowadzi samodzielnej dyplomacji, ale jego władze mogą blokować część uzgodnień federalnych i nadawać ton debacie. Stanowisko AfD na rzecz odnowienia relacji gospodarczych z Rosją byłoby szczególnie obserwowane w Warszawie, państwach bałtyckich i Kijowie.

Jaki komunikat otrzyma Friedrich Merz?

Kanclerz zobaczy wynik jako ocenę skuteczności dwóch strategii naraz. Pierwsza zakłada odzyskanie wyborców AfD przez mocniejszą politykę migracyjną i gospodarczą, druga utrzymanie pełnej izolacji tego ugrupowania na poziomie koalicyjnym. Spadek CDU z 37,1 proc. w wyborach do około 22–23 proc. w badaniach świadczy, że na razie żaden z tych mechanizmów nie odbudował pozycji chadeków.

Kolejne głosowania odbędą się 20 września w Meklemburgii-Pomorzu Przednim oraz Berlinie, zaledwie dwa tygodnie po decyzji Saksonii-Anhalt. Trzy wyniki utworzą polityczny punkt odniesienia dla przygotowań do wyborów federalnych w 2029 r. Jeśli AfD dowiedzie, że może nie tylko dominować w opozycji, lecz również przejąć administrację, rozmowa o przyszłości niemieckiej prawicy wejdzie w nową fazę.

Na które liczby należy patrzeć w wieczór wyborczy?

Pierwszą będzie rezultat AfD względem przedziału 41–42 proc. Drugą okaże się odsetek Zielonych w stosunku do bariery 5 proc., a trzecią suma głosów przeznaczonych dla wszystkich list bez mandatów. Następnie znaczenia nabiorą zwycięzcy 41 okręgów i ewentualna liczba miejsc kompensacyjnych.

Dopiero po zestawieniu tych wartości będzie wiadomo, czy AfD kontroluje ponad połowę izby. Jeżeli nie, centrum uwagi przesunie się z wyborców na kierownictwa CDU i Die Linke. Wtedy decydujące pytanie zabrzmi nie „kto wygrał?”, lecz „kto zgodzi się umożliwić powstanie rządu?”.

Kazimierz Olejnik

Żródło: „Kto wygra wybory w Saksonii-Anhalt 2026? AfD o krok od historycznego przełomu”.

 

Materiał chroniony prawem autorskim – wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu tylko za zgodą wydawcy.

Warto przeczytać