Co dokładnie zaproponowało Rassemblement National?
Rassemblement National zamierza po wygranych wyborach prezydenckich przedstawić Francuzom szeroki projekt ustawy przeciw ideologiom islamistycznym, obejmujący sankcję finansową za noszenie hidżabu w przestrzeni publicznej. Zapowiedź przedstawił 30 sierpnia 2026 r. deputowany Jean-Philippe Tanguy, po czym Jordan Bardella przesunął akcent z natychmiastowego karania na debatę i głosowanie powszechne. Public Sénat już w lipcu analizował referendalną strategię Marine Le Pen, wskazując, że ma ona utrudnić Conseil constitutionnel zablokowanie jednego z najstarszych punktów programu jej obozu.
Projekt nie dotyczy wyłącznie stroju uniemożliwiającego rozpoznanie człowieka. Burka i nikab ukrywają twarz całkowicie albo prawie całkowicie, natomiast hidżab pozostawia ją odsłoniętą, dlatego plan RN oznaczałby przejście od normy bezpieczeństwa i identyfikacji do zakazu konkretnego znaku religijnego. W decyzji z 7 października 2010 r. Conseil constitutionnel ocenił ustawę o zakrywaniu twarzy, ale tamta kontrola nie obejmowała mandatu za samą chustę pozostawiającą oblicze widoczne.
Dlaczego propozycja może przynieść Marine Le Pen wyborcze korzyści?
Badanie CSA wykonane dla CNEWS, Europe 1 i „Journal du Dimanche” wykazało 60 proc. poparcia dla zakazu przy 40 proc. sprzeciwu, a więc RN podejmuje temat mający większość społeczną daleko poza własnym elektoratem. Aprobata osiągnęła 62 proc. wśród kobiet, 58 proc. wśród mężczyzn, 67 proc. w grupie 50–64 lata i 64 proc. po 65. roku życia; przeciwny biegun tworzyli najmłodsi, spośród których 60 proc. nie chciało nowego ograniczenia. CNEWS opublikował główny wynik badania 1 września 2026 r..
Sympatie partyjne pozwalają zrozumieć wyborczą kalkulację: „tak” odpowiedziało 92 proc. zwolenników RN i Reconquête oraz 80 proc. elektoratu Les Républicains, lecz propozycję odrzuciło 74 proc. sympatyków LFI, 58 proc. socjalistów, 78 proc. ekologów i 61 proc. wyborców Renaissance. Po zamianie ogólnej deklaracji na pytanie o grzywnę przewaga zmalała do 53 proc. wobec 47 proc., a wcześniejsze 69 proc. poparcia z listopada 2025 r. pokazuje, że trend nie jest liniowy. Marine Le Pen zyskuje więc temat mobilizujący prawicę, ale ryzykuje konflikt z młodszymi wyborcami i osobami, które zgadzają się z diagnozą, lecz odrzucają metodę.
Czy referendum pozwoli ominąć kontrolę konstytucyjną?
Artykuł 89 Konstytucji wymaga, aby zmianę ustawy zasadniczej najpierw w takim samym brzmieniu uchwaliły Zgromadzenie Narodowe i Senat, dopiero później możliwe jest referendum, chyba że prezydent wybierze dla projektu rządowego głosowanie Kongresu większością trzech piątych. Marine Le Pen nie może zakładać zgody izby wyższej, zatem politycznie atrakcyjniejszy jest art. 11, który pozwala głowie państwa kierować określone projekty ustaw bezpośrednio do obywateli. Przepis nie został jednak pomyślany jako uniwersalna procedura ograniczania praw podstawowych.
W 1962 r. Charles de Gaulle wykorzystał art. 11 do wprowadzenia bezpośredniego wyboru prezydenta, choć przeciwnicy twierdzili, że zmienia Konstytucję niewłaściwą drogą. Conseil constitutionnel odmówił oceny aktu przyjętego w referendum, uznając brak własnej kompetencji, lecz nie daje to pewności, że identyczne stanowisko zostałoby utrzymane w całkiem innym otoczeniu prawnym. Francuska Rada Konstytucyjna udostępnia pełny tekst obowiązującej Konstytucji, a zestawienie art. 11 i 89 pokazuje, dlaczego spór proceduralny mógłby przerodzić się w kryzys władz publicznych.
Czy Europejska Konwencja Praw Człowieka chroni chustę?
Artykuł 9 Konwencji obejmuje wolność myśli, sumienia i religii, w tym możliwość uzewnętrzniania przekonań, ale zezwala na ustawowe ograniczenia konieczne w społeczeństwie demokratycznym dla ochrony bezpieczeństwa, porządku, zdrowia, moralności oraz wolności innych ludzi. Francuski ustawodawca zdołał obronić przed Trybunałem w Strasburgu zakaz zakrywania twarzy, ponieważ norma obejmowała różne stroje i zachowania, nie wskazując formalnie jednego wyznania. Prohibicja dotycząca hidżabu byłaby trudniejsza, gdyż człowiek pozostaje rozpoznawalny, a celem przepisu stałby się symbol islamu.
Równość wobec prawa rodzi dodatkowe pytania o jarmułkę, turban sikhijski, chrześcijański krzyż lub habit zakonny. Jeżeli regulacja objęłaby wszystkie widoczne symbole, jej zakres byłby olbrzymi; jeżeli wymieniłaby jedynie hidżab, zarzut dyskryminacji stałby się centralny. Agencja Praw Podstawowych Unii Europejskiej przedstawia zakres wolności myśli, sumienia i religii, co nie rozstrzyga francuskiej sprawy, lecz pokazuje prawo chronione na poziomie unijnym.
Gdzie francuskie prawo już ogranicza oznaki religijne?
Ustawa z 9 grudnia 1905 r. oddzieliła Kościoły od państwa, zachowując jednocześnie wolność sumienia i praktyk religijnych, natomiast ustawa z 15 marca 2004 r. zabroniła ostentacyjnych znaków wyznaniowych uczniom szkół publicznych. We wrześniu 2023 r. Conseil d’État utrzymał zakaz abai w placówkach oświatowych, a ustawa z 24 sierpnia 2021 r. wzmocniła kontrolę nad stowarzyszeniami, finansowaniem kultów i podmiotami wykonującymi zadania publiczne. Każdy z tych środków wiąże restrykcję z określoną instytucją lub funkcją, nie z całością codziennego życia.
Obecna ustawa o zasłanianiu twarzy została promulgowana 11 października 2010 r. i zaczęła obowiązywać po sześciu miesiącach, 11 kwietnia 2011 r. Naruszenie podlega grzywnie przewidzianej dla wykroczeń drugiej klasy, a przestrzeń publiczna obejmuje drogi oraz miejsca otwarte dla ludności lub przeznaczone do świadczenia usług publicznych. Rządowy serwis laicite.gouv.fr wyjaśnia zasady świeckości i neutralności, pozwalając oddzielić neutralność państwa od narzucenia neutralnego wyglądu wszystkim mieszkańcom.
Czy inne kraje europejskie poszły tak daleko?
Portugalski parlament rozpoczął procedurę od projektu Chega przyjętego 17 października 2025 r., a po zmianach i kontroli prawnej prezydent António José Seguro promulgował nową wersję 18 sierpnia 2026 r. Zakrycie twarzy może tam kosztować od 150 do 3000 euro, lecz przewidziano wyjątki między innymi zdrowotne, zawodowe, artystyczne, klimatyczne, dyplomatyczne i związane z kultem. Porównanie zakazów zasłaniania twarzy w państwach europejskich przygotował Euronews, wskazując duże różnice między regulacjami krajowymi.
Belgia, Austria, Dania i Szwajcaria również przyjmowały pełne albo częściowe zakazy osłaniania oblicza, podczas gdy Niderlandy ograniczyły taką odzież w komunikacji publicznej, szkołach, szpitalach i budynkach państwowych. Europejska praktyka pokazuje skłonność do wymagania widocznej twarzy w określonych okolicznościach, ale nie tworzy jednolitej podstawy do usunięcia chust odsłaniających twarz ze wszystkich ulic. RN musiałoby zatem przekonać sądy, że Francja mierzy się z wyjątkowym zagrożeniem wymagającym wyjątkowo szerokiego środka.
Co mówią najnowsze dane z miejsc pracy?
Barometr Institut Montaigne i Observatoire du fait religieux en entreprise z 2026 r. opiera się na deklaracjach menedżerów oraz pracowników i wskazuje, że 79 proc. respondentów styka się z przejawami religii w firmie. Widoczne symbole wymieniło 50 proc. badanych, podczas gdy było to 34 proc. w 2024 r. i 21 proc. w 2022 r.; regularne zachowania klasyfikowane jako rygorystyczne zgłaszało 17 proc. uczestników. Islam pojawiał się w 85 proc. obserwowanych sytuacji i w 91 proc. przypadków ocenionych jako rygorystyczne.
Autor badania Lionel Honoré, profesor nauk o zarządzaniu w IAE Tours i twórca obserwatorium powołanego w 2012 r. w Sciences Po Rennes, ostrzega przed zamianą tych wartości w opis wszystkich muzułmanów. Większość praktyk nie powoduje zakłóceń organizacyjnych, a przedsiębiorstwa mogą stosować ograniczenia uzasadnione rodzajem obowiązków, bezpieczeństwem lub prawami innych, lecz nie dowolną niechęcią do religii. Rozmowę o wynikach edycji 2026 opublikował „Charlie Hebdo”, rozdzielając wzrost widoczności religii od rzeczywistych konfliktów w firmach.
Czy liczba muzułmanek noszących hidżab rzeczywiście rośnie?
Guylain Chevrier, autor tekstu opublikowanego w Atlantico 17 września 2026 r., powołuje się na porównania badań INSEE i INED, według których skala noszenia chusty wśród muzułmanek wzrosła w ciągu dekady o około połowę, szczególnie w młodszych generacjach. Teza wymaga precyzyjnego przypisania, ponieważ względna zmiana w wybranej populacji nie oznacza, że połowa wszystkich kobiet we Francji nosi zasłonę, ani nie wyjaśnia indywidualnych przyczyn. Chevrier uważa zarazem, że presja Bractwa Muzułmańskiego i salafizmu jest częścią zjawiska, ale nie wystarcza do opisania każdej decyzji.
Enquête Trajectoires et Origines 2 przeprowadzono w latach 2019–2020 na ponad 27 tys. mieszkańców Francji metropolitalnej w wieku od 18 do 59 lat, a jego poprzednią falę zrealizowano w latach 2008–2009. Projekt kierowany przez Mathieu Ichou, Crisa Beauchemina i Patricka Simona badał edukację, zatrudnienie, mieszkanie, zdrowie, rodzinę, język, dyskryminację oraz praktyki religijne. INED opublikował w maju 2026 r. opis metodologii i najważniejszych wyników TeO2, podkreślając, że wnioski odnoszą się do wielowymiarowych trajektorii, nie do prostego podziału na społeczności.
Dlaczego Samuel Paty ponownie pojawia się w tej debacie?
Atlantico przywołuje groźbę dekapitacji skierowaną przez ojca ucznia wobec nauczycielki w miejscowości Le Fauga w Haute-Garonne, po konflikcie dotyczącym zachowania dziecka w klasie CM2. Mężczyzna usłyszał wyrok sześciu miesięcy bezwzględnego więzienia i został natychmiast osadzony, a sprawa wydarzyła się przed rocznicą zamordowania Samuela Paty’ego. Café pédagogique opisał okoliczności zdarzenia i reakcje środowiska szkolnego.
Paty uczył historii, geografii i edukacji obywatelskiej w Collège du Bois-d’Aulne, a 16 października 2020 r. został zabity w Éragny przez islamistycznego terrorystę po internetowej kampanii oskarżeń dotyczących lekcji o wolności wypowiedzi. Pamięć tej zbrodni sprawia, że wezwanie do zdecydowanego działania znajduje we Francji silny rezonans, lecz nie usuwa obowiązku rozróżnienia między przemocą, ideologiczną presją i pokojową praktyką religijną. Państwo może ścigać pierwsze dwa zjawiska bez uznania każdej chusty za dowód winy.
Jak Atlantico ocenia odpowiedź RN?
Chevrier rozpoznaje osłabienie świeckości, niekonsekwencję władz oraz zdolność ruchów islamistycznych do wykorzystywania konfliktu różnych praw, ale uznaje zakaz powszechny za środek uderzający w wolność, której ma bronić Republika. Były członek zespołu do spraw laïcité przy Haut Conseil à l’intégration przypomina równocześnie, że francuskie państwo nie powinno uprzywilejowywać żadnej religii ani rezygnować z krytyki norm wyznaniowych ograniczających autonomię kobiet. Atlantico przedstawia zatem stanowisko jednocześnie krytyczne wobec islamizmu i sceptyczne wobec penalizacji samego ubioru.
Najbardziej wymagająca odpowiedź polegałaby na karaniu przymuszania kobiet, grożenia nauczycielom, podważania neutralności urzędników, odmowy obowiązków zawodowych oraz finansowania struktur działających przeciw porządkowi demokratycznemu. Ogólna prohibicja jest politycznie prostsza, ale przenosi ciężar z udowodnionego czynu na wygląd osoby, utrudniając odróżnienie ofiary nacisku od aktywistki i od kobiety podejmującej własną decyzję. Francuska Republika będzie musiała ustalić, czy potrafi walczyć z ideologią bez przypisywania jej automatycznie każdej jednostce.
Czy ten temat może przesądzić o wyborach prezydenckich?
Marine Le Pen przystępuje do kampanii w najlepszej pozycji w swojej dotychczasowej karierze, ponieważ sondaż Ipsos-BVA daje jej od 33 do 35 proc. w pierwszej turze, a Jean-Luc Mélenchonowi od 15,5 do 17 proc. Nawet bardzo szerokie poparcie dla zakazu nie gwarantuje jednak zwycięstwa w drugiej turze ani późniejszej wykonalności projektu, szczególnie gdy 47 proc. badanych odrzuca mandat, a prawnicy przewidują konflikt konstytucyjny. „Le Monde” opisuje strukturę najnowszego badania i nastroje wyborców.
Hidżab staje się zatem nie tylko przedmiotem regulacji, lecz symbolem pytania o model państwa. Jedna odpowiedź akcentuje suwerenność większości i obronę wspólnej kultury, druga podkreśla prawa jednostki oraz ryzyko dyskryminacji, a pomiędzy nimi pozostaje potrzeba skutecznej walki z przemocą i przymusem. Wynik sporu będzie zależał od tego, czy kandydaci potrafią przełożyć wielkie słowa o Republice na normy jednocześnie możliwe do wykonania, równe i odporne na kontrolę sądową.
Artykuł stanowi odrębne opracowanie oparte na materiale Guylaina Chevriera dla Atlantico z 17 września 2026 r. i źródłach uzupełniających.
Kazimierz Olejnik
