Włoska premier potrzebuje jednak czegoś więcej niż rocznicowego triumfu. W 2027 r. wyborcy rozstrzygną, czy prawie cztery lata politycznego spokoju stanowiły wystarczający powód, aby pozostawić ją w Palazzo Chigi. Przed Meloni znajduje się sześć prób, a każda dotyczy innego wymiaru władzy: trwałości koalicji, stanu gospodarki, skuteczności państwa, migracji, konkurencji po prawej stronie oraz reguł, według których zostaną przeprowadzone kolejne wybory.
Pierwsza próba. Czy stabilność może zastąpić wielkie reformy?
Meloni objęła urząd 22 października 2022 r. Skład gabinetu oraz datę rozpoczęcia jego działalności można sprawdzić w oficjalnym zestawieniu rządów Republiki Włoskiej przygotowanym przez Kancelarię Premiera. Od tamtego dnia nie doszło ani do dymisji premier, ani do powołania nowego gabinetu, ani do rozpadu parlamentarnego zaplecza władzy.
To we Włoszech rzadkość. Republika powołała wcześniej dziesiątki gabinetów, z których wiele funkcjonowało zaledwie przez kilkanaście miesięcy. Silvio Berlusconi rządził łącznie dłużej od Meloni, ale jego czas na stanowisku premiera był podzielony między cztery odrębne gabinety. Rekord obecnej premier dotyczy zatem ciągłości jednego rządu, a nie sumy wszystkich okresów sprawowania urzędu.
Włoska konstytucja zakłada, że Izba Deputowanych i Senat są wybierane na pięć lat, co potwierdza artykuł 60 Konstytucji Republiki Włoskiej opublikowany przez Senat. W praktyce pełna kadencja rządu należała jednak do politycznych wyjątków. Jeżeli Meloni doprowadzi swój gabinet do następnych wyborów, będzie mogła przekonywać, że nie tylko wygrała w 2022 r., ale również zmieniła sposób funkcjonowania całego systemu.
Źródłem tej trwałości jest przede wszystkim przewaga Braci Włochów nad mniejszymi koalicjantami. Liga Matteo Salviniego i Forza Italia Antonia Tajaniego nie dysponują siłą pozwalającą zakwestionować przywództwo premier. Nawet kiedy różnią się z nią w sprawie Rosji, Ukrainy, podatków albo polityki europejskiej, opuszczenie koalicji byłoby dla nich bardziej ryzykowne niż pozostawanie w rządzie.
Meloni nie wystawiała tego układu na zbyt wiele prób. Zamiast rozpoczynać jednocześnie kilka konfliktów ustrojowych, koncentrowała się na zmianach możliwych do przyjęcia przez całe zaplecze parlamentarne. Wielkie projekty, takie jak bezpośredni wybór premiera, przebudowa relacji między państwem i regionami czy reforma sądownictwa, zostały zatrzymane, ograniczone albo odrzucone. Stabilność została osiągnięta częściowo dzięki temu, że rząd nie próbował przeprowadzić pełnej rewolucji instytucjonalnej.
Druga próba. Czy Włosi odczują poprawę w portfelach?
Władza może przedstawiać brak kryzysów gabinetowych jako sukces, ale wybory rozstrzyga się również przy kasach sklepowych, na stacjach benzynowych i w domowych budżetach. Włochy pozostają gospodarką o niskiej dynamice, wysokim zadłużeniu i niewielkim wzroście produktywności. Pieniądze z europejskiego planu odbudowy uruchomiły inwestycje, lecz nie doprowadziły do gospodarczego przyspieszenia porównywalnego z Hiszpanią.
Według prognozy włoskiego urzędu statystycznego ISTAT PKB ma wzrosnąć o 0,7 proc. zarówno w 2026, jak i w 2027 r. Konsumpcja gospodarstw domowych zwiększy się wolniej niż rok wcześniej, ponieważ dochody realne znajdą się pod presją rosnących cen. ISTAT spodziewa się jednocześnie inflacji konsumenckiej wynoszącej średnio 2,9 proc. w 2026 r., a więc wyraźnie wyższej niż w roku poprzednim.
Najlepiej wygląda rynek pracy. Urząd statystyczny przewiduje spadek bezrobocia z 6,1 proc. w 2025 r. do 5,5 proc. w 2026 r. oraz stabilizację tego wskaźnika w następnym roku. Rząd wykorzystuje te dane do budowania narracji, według której ostrożna polityka podatkowa i ograniczenie części świadczeń zwiększyły aktywność zawodową.
Problem w tym, że większa liczba pracujących nie musi automatycznie oznaczać silnego wzrostu poziomu życia. Włochy od lat zmagają się z niskimi płacami, emigracją młodych ludzi, różnicami rozwojowymi między północą a południem oraz niewystarczającą wydajnością administracji. Opozycja będzie przekonywała, że cztery lata spokoju politycznego nie zostały wykorzystane do usunięcia tych barier.
Meloni ma natomiast mocny argument w dziedzinie finansów państwa. Przyjęty przez rząd Dokument Finansów Publicznych na 2026 rok przewiduje obniżenie deficytu do 2,9 proc. PKB. Oznaczałoby to zejście poniżej granicy 3 proc., stanowiącej jeden z podstawowych punktów odniesienia unijnej dyscypliny budżetowej.
Ostrożność rządu poprawiła relacje z rynkami finansowymi, ale nie zlikwidowała problemu ogromnego długu. Każda przedwyborcza obietnica podatkowa będzie oceniana nie tylko przez wyborców, lecz także przez inwestorów finansujących włoskie państwo. Premier musi więc prowadzić kampanię bez wykonywania ruchów, które mogłyby podważyć zdobyte przez nią zaufanie.
Trzecia próba. Czy rząd potrafi zrobić coś więcej niż trwać?
Bilans legislacyjny gabinetu jest nierówny. Największe projekty ustrojowe przyniosły rozczarowanie, natomiast sprawniej przyjmowano przepisy dotyczące porządku publicznego, kompetencji policji, walki z przemytnikami ludzi oraz zasad korzystania ze świadczeń społecznych. Rząd okazał się skuteczny tam, gdzie zmiany odpowiadały oczekiwaniom całej prawicy, i znacznie słabszy tam, gdzie konieczne było naruszenie równowagi między instytucjami.
Szczególnie bolesna była porażka referendum w sprawie zmian w wymiarze sprawiedliwości. Głosowanie, które miało potwierdzić zdolność Meloni do przebudowy państwa, zostało odczytane jako pierwsza poważna przegrana premier. Wynik pokazał, że część wyborców akceptuje ją jako przywódcę rządu, lecz nie chce automatycznie udzielać jej mandatu do zmiany konstytucyjnych bezpieczników.
Niepowodzenie referendum nie spowodowało załamania poparcia dla Braci Włochów. Odsłoniło jednak różnicę między polityczną trwałością a zdolnością do przeprowadzania reform. W kampanii wyborczej opozycja zapewne spróbuje zamienić najważniejszy argument Meloni przeciwko niej samej, przekonując, że stabilny gabinet, który nie modernizuje państwa, staje się jedynie administratorem istniejących problemów.
Premier Giorgia Meloni będzie odpowiadała, że w okresie wojen, kryzysów energetycznych, napięć handlowych i niepewności wewnątrz Unii Europejskiej uniknięcie chaosu miało realną wartość. Włoscy wyborcy będą musieli rozstrzygnąć, czy bardziej cenią przewidywalność, czy oczekują głębszej zmiany. Od tej oceny może zależeć, czy rekord długości rządu stanie się początkiem drugiej kadencji, czy podsumowaniem pierwszej.
Czwarta próba. Czy migracja nadal będzie pracowała na korzyść premier?
Meloni zdobywała władzę, zapowiadając ograniczenie nielegalnych przyjazdów przez Morze Śródziemne. W tej dziedzinie rząd może wskazać spadek liczby migrantów docierających do włoskich wybrzeży w porównaniu ze szczytowym 2023 r. Aktualne zestawienia dotyczące przyjazdów oraz funkcjonowania systemu recepcyjnego publikuje Ministerstwo Spraw Wewnętrznych w statystycznym monitorze migracyjnym.
Zmiana nie wynikała z jednego działania. Rzym wzmacniał współpracę z Tunezją i Libią, zaostrzał przepisy wymierzone w przemytników oraz ograniczał możliwości funkcjonowania organizacji pozarządowych na Morzu Śródziemnym. Meloni przekonywała również partnerów europejskich do tworzenia centrów powrotowych poza terytorium Unii oraz szybszego odsyłania osób, którym odmówiono prawa pobytu.
Projekt ośrodków w Albanii nie spełnił jednak oczekiwań rządu. Kolejne orzeczenia sądowe uniemożliwiły wykorzystywanie ich w pierwotnie zakładany sposób, przez co sztandarowa inicjatywa stała się argumentem krytyków gabinetu. Niepowodzenie jednego rozwiązania nie zmieniło szerszego kierunku polityki, ale pokazało granice działania rządu wyznaczane przez sądy, prawo europejskie i zobowiązania międzynarodowe.
Migracja pozostaje dla Meloni korzystnym polem politycznym, ponieważ debata europejska przesunęła się w stronę rozwiązań, które jeszcze kilka lat temu przedstawiała przede wszystkim prawica. Również rządy centrowe i socjaldemokratyczne popierają dziś skuteczniejsze deportacje oraz współpracę z państwami tranzytowymi. Premier może więc twierdzić, że nie tylko zmieniła politykę Włoch, lecz także wpłynęła na stanowisko całej Unii.
Ten sukces ma jednak nieoczekiwany skutek. Jeżeli Meloni przejęła część języka centrum, wyborcy oczekujący znacznie ostrzejszego podejścia mogą szukać innego reprezentanta. Właśnie do nich zwraca się Roberto Vannacci.
Piąta próba. Czy Meloni zatrzyma bunt na prawo od siebie?
Były generał, wojskowy attaché w Moskwie i europoseł Roberto Vannacci jeszcze niedawno działał w Lidze. W lutym 2026 r. stworzył Futuro Nazionale, a kilka miesięcy później jego ugrupowanie zaczęło wyprzedzać w sondażach zarówno dawną partię, jak i Forza Italia. Nowa formacja stała się pierwszym poważnym wyzwaniem dla dominacji Meloni wewnątrz włoskiej prawicy.
Vannacci opowiada się za polityką określaną jako remigracja, odrzuca dalsze wspieranie Ukrainy i postuluje odbudowę stosunków gospodarczych z Rosją. W sporach obyczajowych posługuje się językiem bardziej konfrontacyjnym niż Bracia Włosi. Najważniejszy zarzut stawiany przez niego premier brzmi, że po zdobyciu władzy porzuciła część własnego programu, aby uzyskać akceptację Brukseli, NATO i rynków finansowych.
Sondaż SWG z końca sierpnia 2026 r. wskazywał 26,8 proc. poparcia dla Braci Włochów oraz 7,5 proc. dla Futuro Nazionale. Forza Italia uzyskiwała 7,1 proc., Liga 5,7 proc., natomiast Partia Demokratyczna Elly Schlein pozostawała drugim największym ugrupowaniem z wynikiem 20,7 proc. Vannacci nie zagraża więc Meloni jako kandydat na premiera, ale może odebrać jej koalicji liczbę głosów potrzebną do samodzielnego rządzenia.
Premier ma trzy możliwości. Może próbować odzyskać wyborców poprzez zaostrzenie retoryki, może wykluczyć współpracę z Vannaccim i walczyć o głosy centrum albo może zaprosić jego ugrupowanie do wspólnego bloku. Każda z tych dróg wiąże się z ryzykiem, ponieważ zwrot ku radykalnym postulatom utrudniłby relacje z Forza Italia oraz europejskimi partnerami Włoch, natomiast ignorowanie nowej partii mogłoby pozbawić prawicę większości.
Największe niebezpieczeństwo dla Meloni nie polega więc na tym, że Vannacci zajmie jej miejsce. Polega na tym, że bez niego może nie zdobyć władzy, a z nim może nie być w stanie prowadzić dotychczasowej polityki. Ugrupowanie mające mniej niż 10 proc. poparcia może w rezultacie zdecydować zarówno o składzie przyszłego rządu, jak i o stanowisku Włoch wobec Rosji, Ukrainy i Unii Europejskiej.
Szósta próba. Czy nowa ordynacja zapewni większość?
Rząd chce przed wyborami zmienić reguły podziału mandatów. Projekt zakłada wprowadzenie systemu proporcjonalnego oraz premii dla ugrupowania lub koalicji, która uzyska co najmniej 42 proc. ważnych głosów w obu izbach. Szczegółowe rozwiązania zawiera projekt ustawy nr 1971 opublikowany przez Senat Republiki.
Zwycięski blok miałby otrzymać dodatkowo 70 mandatów w Izbie Deputowanych oraz 35 miejsc w Senacie, przy czym określono również maksymalną liczbę miejsc możliwych do uzyskania po zastosowaniu premii. Warunkiem jej przyznania byłoby przekroczenie progu przez tę samą koalicję w wyborach do obu izb. Jeśli żaden blok nie osiągnie 42 proc., wszystkie mandaty zostaną rozdzielone proporcjonalnie.
Rząd przedstawia reformę jako zabezpieczenie przed powrotem krótkotrwałych gabinetów. Opozycja widzi w niej mechanizm przygotowany pod potrzeby obecnej większości, chociaż teoretycznie z premii mogłaby skorzystać również zjednoczona centrolewica. Polityczne znaczenie projektu polega na tym, że zachęca partie do tworzenia dużych bloków jeszcze przed głosowaniem.
Dla Meloni próg 42 proc. jest jednocześnie szansą i pułapką. Dotychczasowi partnerzy mogą nie zebrać wystarczającego poparcia, aby przekroczyć go bez Futuro Nazionale. Dołączenie Vannacciego zwiększyłoby wynik prawicy, ale dałoby nowemu sojusznikowi wpływ nieproporcjonalny do liczby posiadanych głosów.
Po drugiej stronie Partia Demokratyczna, Ruch Pięciu Gwiazd, Sojusz Zielonych i Lewicy oraz ugrupowania centrowe musiałyby porozumieć się mimo zasadniczych różnic programowych. Ich wspólnym celem byłoby odsunięcie Meloni od władzy, lecz spory dotyczące Ukrainy, polityki gospodarczej i europejskiej integracji utrudniają zbudowanie wiarygodnego gabinetu. Słabość opozycji pozostaje jednym z najważniejszych zasobów premier.
Rekord nie daje prawa do następnej kadencji
Giorgia Meloni rozpocznie kampanię z pozycji silniejszej niż większość wcześniejszych włoskich premierów. Kieruje największą partią, kontroluje koalicję, może wskazać poprawę danych z rynku pracy oraz ograniczenie nielegalnej migracji. Jej polityka budżetowa uspokoiła inwestorów, a cztery lata bez kryzysu rządowego stały się argumentem łatwym do zrozumienia dla wyborców.
Lista słabości jest jednak równie konkretna. Wzrost gospodarczy pozostaje niewielki, zadłużenie nadal ciąży państwu, kluczowe reformy nie zostały doprowadzone do końca, a społeczne skutki drogiej energii mogą zdominować przedwyborczą debatę. Do tego dochodzi przeciwnik, który nie próbuje pokonać Meloni z lewej strony, lecz chce udowodnić, że premier stała się zbyt umiarkowana.
Wybory w 2027 r. rozstrzygną więc znacznie więcej niż przyszłość jednego gabinetu. Pokażą, czy we Włoszech powstał trwały model konserwatywnej władzy, łączący suwerenistyczną retorykę z dyscypliną finansową i współpracą europejską. Mogą też doprowadzić do przesunięcia całego obozu w stronę polityki reprezentowanej przez Vannacciego.
Meloni udowodniła już, że potrafi utrzymać władzę. Teraz musi wykazać, że polityczna trwałość nie była celem samym w sobie, lecz przyniosła efekty wystarczające do ponownego zdobycia zaufania Włochów. Jeżeli do zwycięstwa będzie potrzebowała człowieka, który kwestionuje najważniejsze elementy jej dotychczasowej strategii, druga kadencja może okazać się znacznie mniej stabilna od pierwszej.
Kazimierz Olejnik

















