Francuzi wybiorą prezydenta 18 kwietnia i, jeśli potrzebna będzie druga tura, 2 maja 2027 roku. Na niespełna rok przed głosowaniem Marine Le Pen jest wyraźną faworytką sondaży, jej przeciwnicy pozostają podzieleni, a system polityczny stworzony po to, by zapewniać państwu stabilność, coraz częściej produkuje impas. Najważniejsze pytanie tej kampanii nie brzmi więc już wyłącznie, kto wejdzie do Pałacu Elizejskiego, lecz czy zwycięzca będzie w stanie zbudować władzę zdolną uchwalać budżet, przeprowadzać reformy i dotrzymywać zobowiązań Francji w Europie.
W rozmowie na łamach „Liberte” Blanche Leridon, dyrektor ds. studiów francuskich w Institut Montaigne i specjalista w dziedzinie demokracji oraz instytucji, przedstawia pięć głównych tez o nadchodzących wyborach prezydenckich 2027 we Francji. Jej zdaniem wyrok sądu apelacyjnego faktycznie rozpoczął kampanię Marine Le Pen, siła Zjednoczenia Narodowego wyrasta z lęku ekonomicznego i społecznego, rozdrobnienie rywali ułatwia RN wejście do drugiej tury, o wyniku zdecyduje siła nabywcza obywateli, a dziedzictwo Emmanuela Macrona pozostanie głęboko niejednoznaczne. Jest to trafny punkt wyjścia, ale pełny obraz wymaga dodania kwestii, które w samej rozmowie pojawiają się jedynie na marginesie: społecznego poszerzenia elektoratu RN, finansów publicznych, prawnych granic programu Le Pen oraz możliwego konfliktu między mandatem prezydenta a składem parlamentu.
Wyrok, który nie uniewinnił Marine Le Pen, lecz otworzył jej drogę do wyborów
Orzeczenie paryskiego sądu apelacyjnego z 7 lipca 2026 roku nie oczyściło Marine Le Pen z zarzutów w sprawie asystentów eurodeputowanych dawnego Frontu Narodowego. Sąd utrzymał rozstrzygnięcie o winie, ale obniżył wymiar kar do trzech lat pozbawienia wolności, w tym dwóch lat w zawieszeniu i roku możliwego do wykonania w formie dozoru elektronicznego, 100 tys. euro grzywny oraz 45 miesięcy pozbawienia praw wyborczych, z czego 30 miesięcy zawieszono. Piętnaście miesięcy części bezwzględnej uznano za już wykonane, dlatego Le Pen odzyskała możliwość kandydowania w 2027 roku, choć jej skazanie pozostaje faktem prawnym, od którego wniosła skargę kasacyjną. Szczegóły orzeczenia publikuje Sąd Apelacyjny w Paryżu, a prawne skutki kary objaśnia francuski serwis Actu-Juridique.
To rozróżnienie jest ważne, ponieważ polityczna opowieść Le Pen opiera się na czymś innym niż treść wyroku. Kandydatka ogłosiła start jeszcze tego samego dnia, a hasłem „Pour la France, la renaissance” przedstawiła powrót do kampanii jako osobiste i narodowe odrodzenie. Zdarzenie, które mogło zakończyć karierę Marine Le Pen, zostało przekształcone w dowód odporności na „system”, zaś spór prawny stał się narzędziem mobilizacji wyborców przekonanych, że instytucje państwa próbowały pozbawić ich prawa wyboru.
Leridon słusznie uznaje 7 lipca za rzeczywisty początek kampanii, ale nie oznacza to, że problem prawny zniknął. Skarga do Sądu Kasacyjnego dotyczy zgodności orzeczenia z prawem, nie ponownej oceny całego materiału dowodowego, a do czasu jej rozpatrzenia wykonanie kary pozbawienia wolności pozostaje zawieszone. Postępowanie może jeszcze oddziaływać na finał kampanii, choć obecny stan prawny pozwala Le Pen zbierać podpisy, prowadzić agitację i ubiegać się o urząd.
Pierwsza reakcja sondażowa potwierdziła, że wyrok nie osłabił jej elektoratu. Badanie Toluna Harris Interactive, przeprowadzone 7 i 8 lipca już po ogłoszeniu orzeczenia i kandydatury, dawało Le Pen od 34 do 36 proc. głosów w pierwszej turze, czyli o 3–4 punkty więcej niż w maju. W testowanych wariantach drugiej tury wygrywała z Jean-Lukiem Mélenchonem, Gabrielem Attalem i Édouardem Philippe’em, jednak sam ośrodek podkreślał wysoki, sięgający od 22 do 34 proc., odsetek osób skłonnych w takim pojedynku do abstencji albo oddania głosu białego lub nieważnego. Wyniki badania są zatem ważnym zdjęciem chwili, a nie prognozą wyniku wyborów za kilka miesięcy.
Zjednoczenie Narodowe przestało być wyłącznie partią protestu
Blanche Leridon wiąże wzrost RN z inflacją, lękiem przed degradacją społeczną, niepewnością geopolityczną oraz przekonaniem, że dzieci będą żyły gorzej od rodziców. Ten opis dobrze oddaje emocjonalne podłoże poparcia, ale nie wyjaśnia całej zmiany. Zjednoczenie Narodowe nie rośnie już tylko dlatego, że wyborcy chcą ukarać rządzących, lecz także dlatego, że przez kilkanaście lat zbudowało rozpoznawalne kadry, oswoiło własną obecność w parlamencie, złagodziło część najbardziej odstraszających komunikatów i zaczęło przedstawiać się jako partia gotowa do przejęcia państwa.
Najlepiej widać to w strukturze jego elektoratu. W pierwszej turze wyborów parlamentarnych z 2024 roku na kandydatów RN i ich sojuszników głosowało 57 proc. robotników, 44 proc. pracowników niższego szczebla i 49 proc. osób bez matury, ale wzrost nie ograniczał się do tradycyjnych grup poparcia. Ugrupowanie zdobyło wówczas również 31 proc. głosów emerytów, 32 proc. głosów kobiet, osób poniżej 35. roku życia i wyborców z wyższych grup dochodowych, a nawet wśród kadr i osób najlepiej wykształconych jego wynik podwoił się do 22 proc. Badanie Ipsos pokazuje, że dawny elektorat peryferyjny poszerzył się na tyle, iż RN coraz bardziej przypomina przekrój społeczeństwa, choć nadal najsilniejsze pozostaje wśród wyborców o niższym poziomie wykształcenia i słabszej pozycji zawodowej.
Nie należy przy tym sprowadzać tego głosu wyłącznie do kosztów życia. W badaniu Institut Montaigne przeprowadzonym po wyborach w 2024 roku 47 proc. wyborców RN wskazywało poparcie dla jego propozycji migracyjnych jako jedną z głównych przyczyn swojej decyzji. Obok bezpieczeństwa ekonomicznego działają więc obawy dotyczące migracji, przestępczości, tożsamości, jakości usług publicznych oraz utraty kontroli przez państwo, a wszystkie te wątki łączy przekonanie, że dotychczasowe partie nie potrafią już działać skutecznie. Analiza Institut Montaigne wspiera tezę Leridon o „ostatniej desce ratunku”, lecz zarazem pokazuje, że głos na RN jest coraz częściej wyborem pozytywnym, a nie jedynie gestem gniewu.
Duet Marine Le Pen i Jordana Bardelli wzmacnia tę zmianę. Le Pen chroni socjalny i ludowy profil ugrupowania, odwołuje się do mieszkańców mniejszych miejscowości oraz grup zależnych od usług publicznych, natomiast młodszy Bardella ma poszerzać jego wiarygodność wśród przedsiębiorców, klasy średniej i wyborców oczekujących bardziej liberalnej polityki gospodarczej. Komplementarność może być atutem kampanii, lecz stanie się obciążeniem, jeśli partia nie rozstrzygnie sporów o emerytury, poziom wydatków, relacje z Unią Europejską oraz zakres ochrony socjalnej.
Francja wybiera bowiem jednego prezydenta, nie dwuosobowy zarząd. Każda nowa komplikacja prawna dotycząca Le Pen automatycznie przypomni, że Bardella pozostaje kandydatem rezerwowym, a każda różnica programowa będzie rodziła pytanie, który z nich naprawdę wyznacza kurs RN. To, co dziś pozwala jednocześnie przemawiać do kilku grup społecznych, po wyborach mogłoby utrudniać podejmowanie kosztownych decyzji.
Rywale Le Pen mają problem nie z liczbą nazwisk, lecz z brakiem porządku
Leridon mówi o trzydziestu lub czterdziestu pretendentach testujących swoją pozycję, lecz nie są to jeszcze kandydaci w ścisłym znaczeniu. Aby znaleźć się na karcie do głosowania, trzeba uzyskać 500 podpisów uprawnionych przedstawicieli pochodzących z co najmniej 30 departamentów lub wspólnot zamorskich, przy czym z jednego obszaru nie może pochodzić więcej niż jedna dziesiąta wszystkich podpisów. Oficjalne daty wyborów oraz zasady ubiegania się o urząd opisuje w Polsce „Wszystko co Najważniejsze” dlatego znaczna część dzisiejszych aspiracji zniknie przed zamknięciem procedury 12 marca 2027 roku.
Problemem przeciwników Le Pen pozostaje jednak to, że niemal każdy obóz ma kilka odpowiedzi na pytanie o własną przyszłość. Jean-Luc Mélenchon posiada najbardziej zdyscyplinowaną machinę po lewej stronie, w lipcowym badaniu Toluna osiągał 16 proc. i przy rozbiciu centrum mógł wejść do drugiej tury. Jednocześnie jego kandydatura utrudnia porozumienie z socjaldemokratami i ekologami, którzy szukają szerszej, mniej konfrontacyjnej formuły, a Raphaël Glucksmann próbuje stworzyć alternatywę dla dominacji Francji Nieujarzmionej.
W centrum wyraźniejszą przewagę uzyskał Édouard Philippe. W wariancie z jednym kandydatem dawnego obozu prezydenckiego badanie Toluna dawało mu 20 proc., wobec 16 proc. dla Gabriela Attala, a 17 sierpnia były minister spraw wewnętrznych Gérald Darmanin zrezygnował z własnych ambicji i poparł byłego premiera. Ten ruch rozpoczął proces konsolidacji, ale nie kończy rywalizacji między Philippe’em, który chce reprezentować doświadczenie i stabilność, a Attalem, który stawia na zmianę pokoleniową i przejęcie politycznej infrastruktury ruchu Renaissance.
Po prawej stronie Bruno Retailleau musi z kolei udowodnić, że Republikanie są czymś więcej niż źródłem kadr i wyborców dla RN albo centrum. Oznacza to, że główną przewagą Le Pen nie jest dziś sama wysokość poparcia, lecz jedność jej obozu wobec konkurentów, którzy najpierw muszą rozstrzygnąć wewnętrzne spory. Każda dodatkowa kandydatura może obniżyć próg wejścia do drugiej tury, a zarazem wzmacnia przekaz RN, że wszystkie pozostałe partie bronią jednego porządku.
Spostrzeżenie Blanche Leridon o „precedensie Macrona” jest celne, ponieważ zwycięstwo z 2017 roku utrwaliło wiarę, że dobrze wyczuty moment pozwala ominąć partie i w ciągu kilkunastu miesięcy zdobyć prezydenturę. Tego doświadczenia nie można jednak kopiować mechanicznie. Macron był byłym ministrem gospodarki, posiadał sieć administracyjną, biznesową i samorządową, korzystał z jednoczesnego załamania kandydatur socjalistów i Republikanów, a po zwycięstwie uzyskał parlamentarną większość, której jego następca nie dostanie automatycznie.
Kampanię rozstrzygną ceny, państwo i bezpieczeństwo
Blanche Leridon stawia siłę nabywczą na pierwszym miejscu i trudno z tą diagnozą polemizować. Roczna inflacja we Francji wynosiła w lipcu 2026 roku 2,1 proc., ale wolniejszy wzrost cen nie cofa podwyżek skumulowanych od kryzysu energetycznego, a gospodarstwa domowe nadal porównują rachunki, koszty żywności i mieszkań z dochodami. Jednocześnie bezrobocie wzrosło w drugim kwartale do 8,3 proc., zatrudnienie w sektorze prywatnym lekko spadło, a wskaźnik zaufania konsumentów pozostawał wyraźnie poniżej długookresowej normy. Aktualne dane publikuje INSEE.
Właśnie dlatego polityki krajowej nie da się w 2027 roku oddzielić od zagranicznej. Ceny energii zależą od konfliktów, dostaw i europejskich regulacji, koszty finansowania państwa od wiarygodności budżetu, przemysł od relacji handlowych ze Stanami Zjednoczonymi i Chinami, a bezpieczeństwo od wojny Rosji przeciw Ukrainie oraz przyszłości NATO. Historyczna bliskość części środowiska RN z Rosją i wcześniejsze relacje Marine Le Pen z Władimirem Putinem pozostają dla niej problemem, nawet jeśli partia w ostatnich latach korygowała język i dostosowywała stanowisko do zmienionej opinii publicznej.
Drugim wielkim polem konfliktu będą emerytury. Nie jest ścisłe stwierdzenie, że Macronowi nie udało się przeprowadzić reformy, ponieważ ustawa z 2023 roku podniosła docelowy wiek emerytalny z 62 do 64 lat, lecz budżet ubezpieczeń społecznych na 2026 rok spowolnił jej wdrażanie i przesunął pełne zastosowanie wieku 64 lat na osoby urodzone od 1969 roku. Service Public potwierdza czasowe zawieszenie części harmonogramu, a Rada Orientacji Emerytalnej ocenia, że w 2026 roku system będzie miał około 5 mld euro deficytu przed uwzględnieniem kosztów i przychodów finansowych, zaś potrzeby finansowania utrzymają się w całym horyzoncie prognozy do 2070 roku. Raport COR pokazuje więc, dlaczego różnica między bardziej socjalnym stanowiskiem Le Pen a elastyczniejszym podejściem Bardelli jest czymś więcej niż komunikacyjnym niuansem.
Do tej listy należy dodać ochronę zdrowia, niedobory personelu medycznego, starzenie się ludności, edukację, bezpieczeństwo, migrację i skutki coraz częstszych fal upałów. Kampanię może zdominować jedno gwałtowne zdarzenie, ale pod powierzchnią wszystkich tych tematów pozostanie wspólne pytanie, czy francuskie państwo jest jeszcze zdolne zapewniać obywatelom usługi na poziomie odpowiadającym wysokim podatkom. Kandydat, który połączy codzienne doświadczenie wyborców z wiarygodnym planem finansowym, zyska przewagę nad tymi, którzy będą oferować wyłącznie moralne ostrzeżenia przed konkurentami.
Wygrana w Pałacu Elizejskim nie oznacza jeszcze zdolności do rządzenia
Najważniejsza teza rozmowy z Blanche Leridon dotyczy różnicy między zwycięstwem a sprawowaniem władzy. Obecne Zgromadzenie Narodowe zostało wybrane w 2024 roku na pięć lat, dlatego wybory parlamentarne nie muszą automatycznie odbyć się po prezydenckich w 2027 roku. Nowy prezydent może jednak skorzystać z art. 12 konstytucji, rozwiązać izbę i spróbować uzyskać większość w przyspieszonym głosowaniu, co byłoby naturalną próbą odtworzenia politycznej logiki pierwszych lat pięcioletniej kadencji.
Taki ruch nie gwarantuje sukcesu. Francuska scena pozostaje podzielona między RN i jego sojuszników, radykalną oraz umiarkowaną lewicę, centrum wywodzące się z macronizmu i tradycyjną prawicę, a ordynacja większościowa w dwóch turach może zarówno premiować najsilniejszą formację, jak i uruchamiać lokalne porozumienia przeciw niej. Jeśli nowy prezydent nie uzyska 289 mandatów, będzie potrzebował koalicji, rządu mniejszościowego albo selektywnych porozumień, czyli instrumentów słabo zakorzenionych w kulturze Piątej Republiki.
Dla Marine Le Pen istnieje dodatkowa bariera. Część projektów RN, zwłaszcza szeroko rozumiana „priorytetowość narodowa” w dostępie do świadczeń, mieszkań lub zatrudnienia, kolidowałaby z konstytucyjną zasadą równości, zobowiązaniami europejskimi i umowami międzynarodowymi. Zwykła większość w Zgromadzeniu Narodowym nie wystarczyłaby do zmiany konstytucji, ponieważ procedura z art. 89 wymaga uchwalenia identycznego tekstu przez obie izby, a następnie referendum albo większości trzech piątych w Kongresie, jeśli chodzi o projekt prezydencki. Samo odwołanie się do głosowania powszechnego nie usuwa też konfliktu z prawem Unii i europejskim systemem ochrony praw człowieka.
Dlatego realny spór o ewentualną prezydenturę Le Pen będzie dotyczył kierunku rządzenia. Może wybrać model pragmatycznej normalizacji, negocjowania z Brukselą i odkładania najbardziej konfliktowych obietnic, albo wejść w długotrwałą konfrontację z parlamentem, sądami i instytucjami europejskimi. Dopóki RN nie przedstawi pełnego programu na 2027 rok, nie da się rozstrzygnąć, która z tych dróg jest bardziej prawdopodobna.
Dziedzictwem Macrona będzie modernizacja bez politycznego domknięcia
Ocena Emmanuela Macrona nie zmieści się w prostym bilansie sukcesów i porażek. Prezydent przyspieszył rozpad dawnego podziału na socjalistów i gaullistowską prawicę, ale w jego miejsce nie stworzył stabilnego systemu, który przetrwałby odejście założyciela. Rozwiązanie Zgromadzenia Narodowego w 2024 roku miało odzyskać inicjatywę, a zamiast tego utrwaliło brak większości i rozdzieliło kalendarz prezydencki od parlamentarnego, przez co następca Macrona może rozpocząć kadencję od kolejnej ryzykownej elekcji.
Jego dorobek gospodarczy również składa się z dwóch odmiennych obrazów. Francja wzmocniła atrakcyjność inwestycyjną, rozwijała politykę reindustrializacji, energetyki jądrowej i nowych technologii, a podczas szczytu Choose France w czerwcu 2026 roku ogłoszono 71 projektów o deklarowanej wartości 93 mld euro i ponad 15 tys. planowanych miejsc pracy. Trzeba jednak odróżniać zapowiedzi inwestorów od kapitału już wydanego, zwłaszcza że niemal połowę całej kwoty stanowiła jedna deklaracja SoftBanku dotycząca infrastruktury danych i sztucznej inteligencji. Pałac Elizejski sam podkreślał, że kolejnym wyzwaniem będzie doprowadzenie zapowiedzi do realizacji.
Drugi obraz tworzą finanse publiczne i rynek pracy. Deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych wyniósł w 2025 roku 5,1 proc. PKB, a dług publiczny wzrósł do 115,6 proc. PKB, podczas gdy w połowie 2026 roku bezrobocie osiągnęło 8,3 proc. Dane INSEE pokazują, że następny prezydent odziedziczy niewielkie pole do kosztownych obietnic, niezależnie od tego, czy będzie chciał obniżać podatki, zwiększać wydatki społeczne, odbudowywać armię czy poprawiać ochronę zdrowia.
Najtrwalszym elementem spuścizny Macrona może okazać się jego nacisk na europejską suwerenność, obronę i autonomię strategiczną. Najbardziej problematycznym pozostanie natomiast polityczny paradoks jego prezydentury: człowiek, który w 2017 roku zatrzymał Marine Le Pen i obiecywał odnowić demokrację, odchodzi w chwili, gdy RN jest bliżej władzy niż kiedykolwiek wcześniej, a jego własny obóz nie potrafi wskazać jednego następcy. Nie oznacza to, że Macron sam stworzył siłę narodowych populistów, ponieważ podobne procesy zachodzą w wielu państwach Europy, lecz jego sposób sprawowania władzy nie zatrzymał erozji zaufania i osłabienia partii pośredniczących między społeczeństwem a państwem.
Wybory prezydenckie we Francji w 2027 roku będą zatem czymś więcej niż pojedynkiem Marine Le Pen z kandydatem centrum albo lewicy. Staną się testem, czy Piąta Republika nadal potrafi przekształcić zwycięstwo wyborcze w stabilną władzę, czy też Francja wejdzie w okres permanentnej kampanii, słabych rządów i konfliktu między Pałacem Elizejskim a Zgromadzeniem Narodowym. Le Pen prowadzi, ale jej najtrudniejszym przeciwnikiem może nie być pojedynczy kandydat, lecz arytmetyka parlamentarna, stan finansów państwa oraz granice francuskiego i europejskiego prawa.
Kazimierz Olejnik
Wybory prezydenckie we Francji 2027: najważniejsze pytania
Kiedy odbędą się wybory prezydenckie we Francji w 2027 roku?
Pierwsza tura odbędzie się 18 kwietnia 2027 roku, a druga tura, jeśli żaden kandydat nie uzyska ponad połowy ważnie oddanych głosów, została wyznaczona na 2 maja 2027 roku.
Czy Marine Le Pen może kandydować w wyborach w 2027 roku?
Tak. Sąd apelacyjny orzekł 45 miesięcy pozbawienia praw wyborczych, w tym 30 miesięcy w zawieszeniu, a 15 miesięcy części bezwzględnej uznano za już wykonane, dlatego Le Pen odzyskała prawo kandydowania. Wniosła skargę kasacyjną od orzeczenia o winie i pozostałych kar.
Kto jest najpoważniejszym rywalem Marine Le Pen?
Wśród kandydatów centrum najwyżej notowany jest Édouard Philippe, natomiast Jean-Luc Mélenchon dysponuje najsilniejszą strukturą po lewej stronie. Ostateczny układ zależy od tego, czy centrum, lewica i tradycyjna prawica ograniczą liczbę kandydatów.
Dlaczego Zjednoczenie Narodowe ma tak wysokie poparcie?
RN łączy postulaty dotyczące siły nabywczej i usług publicznych z tematami migracji, bezpieczeństwa oraz suwerenności. Partia poszerzyła elektorat poza tradycyjne grupy robotników i pracowników niższego szczebla, zdobywając więcej głosów także wśród kobiet, młodych, emerytów i lepiej sytuowanych wyborców.
Czy zwycięzca wyborów prezydenckich będzie mógł samodzielnie rządzić?
Nie jest to pewne, ponieważ obecne Zgromadzenie Narodowe nie ma bezwzględnej większości. Nowy prezydent może rozwiązać izbę i rozpisać przedterminowe wybory, ale nawet wtedy żadna formacja nie ma zagwarantowanych 289 mandatów.
Jakie tematy zdominują kampanię wyborczą we Francji?
Najważniejsze będą siła nabywcza, emerytury, ochrona zdrowia, migracja, bezpieczeństwo, dług publiczny, energetyka oraz rola Francji w Europie i polityce międzynarodowej. Wszystkie te kwestie łączy spór o to, jakie zobowiązania państwo może nadal finansować.
Gdzie szukać aktualnych materiałów na temat wyborów prezydenckich we Francji 2027 w języku polskim?
Pogłębione analizy przebiegu kolejnych faz kampanii wyborczych, sondaży, sylwetek kandydatów i analiz dotyczących tego, kto wygra wybory prezydenckie we Francji 2027 r. przedstawia (w wolnym dostępie) „Wszystko co Najważniejsze”
