Klasztor św. Klary odnaleziony w Roskilde
Przez stulecia wydawało się, że po średniowiecznym klasztorze klarysek w Roskilde zachowały się jedynie informacje zapisane w źródłach historycznych. Najnowsze badania pokazały jednak, że duża część jego konstrukcji nadal znajduje się pod współczesnym miastem.
Ślady kompleksu odkryto na terenie Byparken, w miejscu wykorzystywanym obecnie jako boisko sportowe. Władze planują tam stworzenie podziemnego parkingu, dlatego przed rozpoczęciem inwestycji konieczne było sprawdzenie, czy prace budowlane nie zagrożą zabytkom ukrytym w gruncie.
Archeolodzy wiedzieli, że w tej części Roskilde w średniowieczu funkcjonował klasztor żeński. Nie było jednak jasne, ile z niego pozostało po rozbiórce przeprowadzonej kilkaset lat temu.
Zamiast rozpoczynać badania od tradycyjnych wykopów, naukowcy sięgnęli po georadar. Technologia pozwala analizować struktury znajdujące się pod ziemią bez konieczności odsłaniania ich przy użyciu ciężkiego sprzętu lub narzędzi archeologicznych.
Georadar ujawnił układ średniowiecznych zabudowań
Pomiary przeprowadzono w styczniu 2025 r. Archeolodzy przesuwali urządzenie po powierzchni boiska, rejestrując różnice występujące w kolejnych warstwach gruntu.
Emitowane przez aparaturę fale elektromagnetyczne umożliwiają wykrywanie anomalii powodowanych m.in. przez fundamenty, ceglane konstrukcje i kamienne ściany. Po przetworzeniu danych badacze mogli zobaczyć zarys struktur znajdujących się około metra poniżej obecnego poziomu terenu.
Rezultaty okazały się wyjątkowo czytelne.
Na obrazach uzyskanych za pomocą georadaru rozpoznano cztery skrzydła zabudowań otaczające wewnętrzny dziedziniec. Widoczne były również ślady podziałów poszczególnych pomieszczeń oraz elementy dawnych krużganków.
W południowej części kompleksu znajdowała się świątynia klasztorna. Szczególnie dużo informacji dostarczyły pomiary w obrębie wschodniego skrzydła, gdzie uchwycono fundamenty pomieszczeń oraz konstrukcji związanych prawdopodobnie ze sklepieniami. Wyraźne pozostałości zarejestrowano również po północnej stronie dawnego klasztoru.
Klasztor powstał w XIII wieku
Historia klasztoru św. Klary sięga 1256 r. Placówka była jednym z pięciu średniowiecznych klasztorów działających w Roskilde, które w znacznym stopniu współtworzyły religijne znaczenie miasta.
W epoce średniowiecza Roskilde należało do najważniejszych ośrodków Danii. Obecność instytucji kościelnych oraz powiązanie miasta z monarchią czyniły z niego ważny punkt na politycznej i religijnej mapie królestwa.
Klasztor klarysek funkcjonował przez kilka stuleci. Jego los przesądziły przemiany związane z reformacją, w wyniku których Dania zerwała z katolicyzmem i przyjęła luteranizm.
Dawne zabudowania klasztorne straciły wówczas swoją pierwotną funkcję, a następnie zostały przeznaczone do rozbiórki.
Setki tysięcy cegieł wykorzystano ponownie
Skala demontażu kompleksu była ogromna. Źródła historyczne wskazują, że około 500 tys. cegieł pochodzących z klasztornych murów sprzedano i wykorzystano jako materiał przy wznoszeniu zamku Selsø.
Przez długi czas można było więc zakładać, że po dawnym założeniu pozostały jedynie nieliczne fundamenty. Współczesne badania pokazują jednak, że rozbiórka nie sięgnęła wszystkich partii znajdujących się poniżej poziomu gruntu.
Właśnie dlatego teren dzisiejszego boiska okazał się dla naukowców tak cenny. W przeciwieństwie do wielu innych części Roskilde miejsce to nie zostało przykryte zwartą współczesną zabudową, dzięki czemu możliwe było wykonanie dokładnych pomiarów większego fragmentu dawnego kompleksu.
Jedne z najlepszych wyników badań georadarowych w Skandynawii
Projekt realizowały wspólnie ROMU, Muzeum Narodowe Danii oraz Norweski Instytut Badań nad Dziedzictwem Kulturowym, znany jako NIKU.
Arne Abel Stamnes z NIKU zwrócił uwagę na wyjątkową jakość danych pozyskanych w Roskilde. Według archeologa należą one do najbardziej przejrzystych rezultatów badań georadarowych średniowiecznego klasztoru uzyskanych dotąd na terenie Skandynawii.
Czytelność obrazu była na tyle duża, że część znajdujących się pod ziemią konstrukcji specjaliści mogli identyfikować jeszcze w trakcie wykonywania pomiarów.
Odnalezienie pozostałości klasztoru św. Klary jest również przykładem rosnącego znaczenia metod nieinwazyjnych we współczesnej archeologii. Pozwalają one lokalizować zabytki, określać ich rozmiary i planować późniejsze wykopaliska bez natychmiastowej ingerencji w historyczne warstwy.
Dzięki badaniom przeprowadzonym w Roskilde naukowcy dysponują obecnie znacznie dokładniejszym obrazem średniowiecznego założenia. Kolejne prace mogą pomóc w poznaniu nie tylko architektury klasztoru, ale również codzienności mieszkających w nim kobiet oraz zmian, jakie zachodziły w jednym z najważniejszych duńskich miast średniowiecza.
Marcin Jarzębski
